Ashwagandha – magiczny korzeń czy naukowo potwierdzony adaptogen?

Ashwagandha (Withania somnifera (L.) Dunal), znana jest również jako żeń-szeń indyjski lub „winter cherry”. A czy wiesz, że już od ponad 3000 lat zajmuje ważne miejsce w tradycyjnej medycynie indyjskiej – Ajurwedzie? W sanskrycie nazwa ashwagandha oznacza „zapach konia”, co nawiązuje zarówno do zapachu świeżego korzenia, jak i domniemanej zdolności przywracania witalności i siły fizycznej, przypisywanej tej roślinie.

W ostatnich latach ashwagandha zyskała ogromną popularność w krajach zachodnich – zarówno jako suplement diety wspomagający walkę ze stresem i lękiem, jak i jako środek poprawiający kondycję fizyczną, jakość snu, funkcje poznawcze oraz płodność. Szczególne zainteresowanie budzą standaryzowane ekstrakty, takie jak KSM-66® i Sensoril®, które są przedmiotem licznych badań klinicznych. Jak działa Ashwagandha? Czy rzeczywiście warto ją stosować?

Ashwagandha – Systematyka

Nazwa łacińska: Withania somnifera (L.) Dunal

Rodzina botaniczna: Psiankowate (Solanaceae)

Rodzaj surowca: korzeń i owoc witanii (Radix et Fructus Withaniae)

Typ rośliny: wieloletnia

Ashwagandha – pochodzenie, wygląd, zbiór i przechowywanie

Ashwagandha pochodzi z południowej Azji, głównie z Indii, Pakistanu i Nepalu. Rośnie tam dziko na suchych, piaszczystych glebach. Występuje także w Afryce Północnej oraz w niektórych regionach Bliskiego Wschodu.

Roślina jest krzewem dorastającym do około 50–120 cm wysokości. Ma rozgałęzione łodygi, lancetowate, jasnozielone liście oraz drobne, zielono-żółte kwiaty. Charakterystyczne są owoce, czyli czerwone jagody o błyszczącej powierzchni, otoczone rozdętym kielichem. Surowcem zielarskim są korzeń i owoc.

Zbioru korzeni dokonuje się zazwyczaj po 6–8 miesiącach uprawy, kiedy roślina zaczyna zasychać. Następnie korzenie są dokładnie myte, cięte i suszone w cieniu lub suszarniach mechanicznych w temperaturze do 50°C. Przechowywać je należy w suchym, chłodnym miejscu, chroniąc przed światłem i wilgocią. Najlepiej w szczelnych opakowaniach.

Chemizm Ashwagandhy – kluczowe związki aktywne

Zanim przejdę do tego, co najbardziej Cię interesuje, czyli do działania, przedstawię Ci najpierw, co za to działanie odpowiadania. Ashwagandha jest bogata i zróżnicowana pod kątem fitochemicznym. Oznacza to, że zawiera wiele związków czynnych. Największe znaczenie mają witanolidy. To unikalne laktony seskwiterpenowe. Oprócz nich witania zawiera: alkaloidy, saponiny, flawonoidy, fitosterole oraz wtórne metabolity wspomagające efekt działania ashwagandhy.

Witanolidy (0,1–0,2 %)

• Witanolid A,
• Witaferin A,
• Witanon
• Witanozyd IV i V

Alkaloidy

• Anaferyna,
• Tropina,
• Izopelletieryna,
• Kuskohigryna,
• Somniferyna

Saponiny

• Sitoindozydy IX i X

Fitosterole

• β-sitosterol,
• stigmasterol

Flawonoidy

• kemferol,
• kwercetyna

Mechanizmy działania – jak działa ashwagandha?

Jak sam widzisz, ashwagandha jest rośliną bogatą w związki chemiczne, a dzięki temu posiada wiele właściwości. Jesteś ciekawy, jak działa?

Modulacja osi podwzgórze–przysadka–nadnercza (HPA)

Jednym z najlepiej udokumentowanych mechanizmów działania ashwagandhy jest jej wpływ na oś HPA. HPA to oś podwzgórze-przysadka-nadnercza. Reguluje ona odpowiedź organizmu na stres, ponieważ jest związana z kortyzolem, czyli hormonem stresu. W badaniach klinicznych wykazano, że suplementacja standaryzowanym ekstraktem z korzenia ashwagandhy prowadzi do obniżenia poziomu kortyzolu w surowicy, a także subiektywnego poziomu stresu i lęku. Dzieje się to za sprawą witanolidów, które wpływają na zmniejszenie nadaktywności osi HPA, przywracając homeostazę neuroendokrynną.

Witanolidy mogą oddziaływać z receptorami glikokortykosteroidowymi w mózgu. Dzięki temu mogą ograniczać aktywność osi HPA, czego efektem jest zmniejszenie wydzielania kortykoliberyny (hormonu uwalniającego kortykotropinę). Mniej kortykotropiny, to z kolei mniejsze pobudzenie nadnerczy do produkcji kortyzolu. Przekłada się to na zmniejszenie objawów związanych ze stresem, a jednocześnie poprawę samopoczucia.

Regulacja neuroprzekaźników

Kolejnym mechanizmem działania ashwagandhy jest wpływ na układ nerwowy poprzez modulację neuroprzekaźników, takich jak GABA, serotonina (5-HT), dopamina i acetylocholina.

Ashwagandha a układ GABA-ergiczny

W badaniach przedklinicznych wykazano, że witanolidy wykazują także bezpośrednie powinowactwo do receptorów GABA-A. Wiążą się z miejscem benzodiazepinowym receptora i nasilają napływ jonów chlorkowych, co prowadzi do hiperpolaryzacji błony i wyciszenia aktywności neuronów. Ponadto udowodniono, że suplementacja ekstraktem z ashwagandhy zwiększa liczbę receptorów GABA-A oraz GABA-B w korze mózgowej, co tłumaczy jej działanie uspokajające, przeciwlękowe i wspomagające sen. Oprócz tego, badania na modelach zwierzęcych wykazały zwiększenie aktywności cholinergicznej i poprawę funkcji poznawczych po podaniu witanolidów.

Wiesz już, że ashwagandha zawiera też kilka alkaloidów o istotnym, choć bardziej wspomagającym działaniu farmakologicznym. Do głównych związków tej grupy należą anaferyna, izopelletieryna, tropina, kuskohigryna oraz somniferyna. W badaniach przedklinicznych wykazano, że niektóre z nich, zwłaszcza anaferyna i tropina, mają działanie uspokajające i przeciwlękowe, częściowo poprzez modulację układu cholinergicznego i wpływ na receptory GABA. Wspomagają tym samym główne działanie neuroregulacyjne ashwagandhy. Alkaloidy mogą również wykazywać efekt hipotensyjny i spazmolityczny, poprzez rozkurcz mięśni gładkich i obniżenie napięcia układu współczulnego, co może być pomocne w sytuacjach przewlekłego stresu. Część z nich wykazuje również właściwości neuroprotekcyjne chroniąc komórki nerwowe przed stresem oksydacyjnym. Mogą też działać przeciwbakteryjnie wobec wybranych patogenów (m.in. Staphylococcus aureus, E. coli), co potwierdzono w badaniach in vitro. Choć alkaloidy nie są główną grupą substancji czynnych w ashwagandzie (w porównaniu do dominujących witanolidów), ich obecność może wzmacniać ogólny efekt adaptogenny i uspokajający rośliny.

Ashwaganda a serotonina i dopamina

Ashwagandha wpływa także na układ serotoninergiczny poprzez wpływ na receptory 5-HT. W badaniach na zwierzętach obserwowano poprawę parametrów lękowych i depresyjnych, związanych ze zmianami w aktywności układu 5-HT, w tym podwyższeniem poziomu serotoniny i jej metabolitów.

Dodatkowo, okazało się, że ekstrakt z ashwagandhy wykazuje aktywność neuroprotekcyjną względem układu dopaminergicznego. U gryzoni z indukowanym uszkodzeniem prążkowia (rodzaj choroby Parkinsona) podanie ekstraktu zwiększało poziomy dopaminy i jej metabolitów: DOPAC (kwas dihydroksyfenylooctowy) i HVA (kwas homowanilinowy) w mózgu, co może potwierdzać poprawę nastroju i funkcji ruchowych.

Ashwagandha a acetylocholina

Kolejnym neuroprzekaźnikiem, na który wpływa ashwagandha jest acetylocholina. Poprzez wpływ na neuroprzekaźnictwo cholinergiczne hamuje aktywność enzymu acetylocholinoesterazy (AChE), co z kolei prowadzi do zwiększenia dostępności acetylocholiny w synapsach. Więcej acetylocholiny to lepsza pamięć, poprawa koncentracji i funkcji poznawczych, a także procesów uczenia się. Ashwagandha może również zmniejszać odkładanie β-amyloidu przyczyniającego się do rozwoju chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera.

Ashwagandha – działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne

Witanolidy, zwłaszcza witaferin A, wykazują silne właściwości przeciwzapalne poprzez hamowanie aktywacji czynnika transkrypcyjnego NF-κB oraz zmniejszenie produkcji cytokin prozapalnych (TNF-α, IL-1β, IL-6). Dodatkowo ashwagandha zwiększa aktywność endogennych enzymów antyoksydacyjnych, takich jak dysmutaza ponadtlenkowa (SOD), katalaza (CAT) i peroksydaza glutationowa (GPX), co ogranicza stres oksydacyjny i chroni komórki przed uszkodzeniem. Jest to dowód na jej działanie adapogenne.

Związki zawarte w ashwagandzie wykazują zatem działanie neuroprotekcyjne poprzez ochronę neuronów przed apoptozą (śmiercią komórki) i stresem oksydacyjnym. Witanozydy oraz sominon pobudzają neurogenezę, m.in. w hipokampie, co ma znaczenie w kwestii chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera i Parkinsona. Jako ciekawostkę dodam, że sominon to główny metabolit witanozydu IV, który w niskim stężeniu powoduję regenerację komórek nerwowych uszkodzonych przez β-amyloid.

Są to kolejne właściwości ashwagandhy, które pozwalają zaliczać ją do adaptogenów.

Warto tutaj jeszcze wspomnieć, że  obecne w ashwagandzie flawonoidy (m.in. kemferol i kwercetyna) również wykazują działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, wspierając barierę krew–mózg i poprawiając mikrokrążenie mózgowe. Dodatkowo związki fenolowe mogą potencjalnie wzmacniać działanie przeciwlękowe witanolidów. Podobnie saponiny, głównie w postaci sitoindozydów IX i X, mają działanie adaptogenne i uspokajające. Zwiększają odporność organizmu na stres oksydacyjny i wspierając tym samym działanie antyoksydacyjne. Dodatkowo mają właściwości kardioprotekcyjne.

Ashwagandha na odporność i układ hormonalny

Kolejny układ, na który działa ashwagandha to układ odpornościowy oraz gospodarka hormonalna. Adaptogen ten wykazuje działanie immunomodulujące.

Po pierwsze, wzmacnia odporność wrodzoną (nieswoistą), czyli tę, z którą się rodzimy i która działa szybko, choć nieprecyzyjnie. Badania pokazują, że ashwagandha zwiększa aktywność komórek NK (inaczej natural killers) potocznie nazywanych groźnie „naturalnymi zabójcami”. Zwalczają one wirusy i komórki nowotworowe. Związki zawarte w ashwagandzie pobudzają również makrofagi. To z kolei komórki pochłaniające patogeny.

Po drugie, ashwagandha wspiera odporność nabytą (swoistą), czyli bardziej precyzyjną odpowiedź immunologiczną organizmu na konkretne zagrożenie. Stwierdzono, że po suplementacji ashwagandhą wzrasta liczba limfocytów T i B, które uczestniczą w rozpoznawaniu i zwalczaniu chorobotwórczych drobnoustrojów.

Ashwagandha może również wpływać na gospodarkę hormonalną i to nie tylko w kwestii hormonu stresu. Udowodniono, że normalizuje poziom hormonów związanych z tarczycą (T3, T4) oraz pobudzającą je TSH (tyreotropiną produkowaną przez przysadkę).

Ashwagandha na płodność

Nieodłącznym elementem wpływu na gospodarkę hormonalną jest wpływ na płodność. W przypadku mężczyzn ashwagandha poprawia parametry nasienia (liczba, ruchliwość, objętość), zwiększa testosteron i LH, a także korzystnie wpływa na antyoksydacyjny status seminalny, czyli równowagę między obecnością wolnych rodników (ROS – reaktywnych form tlenu) a działaniem antyoksydantów w nasieniu, które mają za zadanie chronić plemniki przed uszkodzeniem.

Systematyczny przegląd oparty na czterech badaniach obserwacyjnych i jednym RCT (randomizowanym badaniu kontrolowanym) wykazał, że suplementacja przez 90 dni prowadziła do:

• zwiększenia liczby plemników o 167%,
• objętości ejakulatu o 59%,
• ruchliwości plemników o 57%,
• wzrostu poziomu testosteronu o 17% i LH (hormonu luteinizującego) o 34%

Inne badania wskazują także na obniżenie stresu oksydacyjnego i wzrost poziomu witamin antyoksydacyjnych (E, C i A) w płynie nasiennym, co sprzyja regeneracji spermatogenezy .

Z kolei RCT z 2019 r, w którym brało udział 50 mężczyzn potwierdziło przyrost testosteronu o ok. 15–17% oraz DHEA‑S o 18% po 300 mg ekstraktu 2× dziennie przez 8 tygodni .

W kwestii poprawy płodności u kobiet potwierdzono, że ashwagandha zwiększa satysfakcję seksualną, stabilizuje cykl i wspiera funkcje hormonalne niezbędne do owulacji, a także działa ochronnie na narządy rozrodcze. RCT z 2022 r. u kobiet z zaburzeniem pożądania (HSDD) wykazało istotny wzrost FSFI (Female Sexual Function Index, czyli Indeks Funkcjonowania Seksualnego Kobiet) – w tym komponentów libido, pobudzenia, orgazmu i satysfakcji seksualnej po 8 tygodniach przyjmowania 300 mg ekstraktu 2× dziennie.

Dodatkowo, wstępne badania tradycyjne sugerują, że ashwagandha Kshirpaka wspomaga wzrost wielkości pęcherzyków jajnikowych i grubości endometrium, poprawia profile hormonalne (LH, FSH), co może przynosić korzyści pacjentkom z zaburzeniami owulacji czy PCOS. Niemniej, jak wspomniałam, są to badania tradycyjne przeprowadzone w Indiach na niewielkiej liczbie pacjentek (40), bez randomizacji. W związku z tym należy poczekać na więcej bardziej zróżnicowanych badań, które potwierdzą takie działanie ashwagandhy.

Ashwagandha a cukrzyca

Badania kliniczne i metaanalizy potwierdzają, że ashwagandha może wspierać gospodarkę węglowodanową i lipidową, szczególnie u osób z cukrzycą typu 2, stanem przedcukrzycowym lub zespołem metabolicznym. Poprawia wrażliwość tkanek na insulinę, obniżając wskaźnik insulinooporności (HOMA-IR) oraz poziom insuliny i glukozy na czczo. Jednocześnie wpływa na redukcję hemoglobiny glikowanej (HbA1c), co ma znaczenie w kontroli przewlekłej hiperglikemii. Mechanizmy te mogą wynikać z ochrony trzustki przed stresem oksydacyjnym, aktywacji receptorów insulinowych i wpływu na enzymy metaboliczne. To kolejne działanie adaptogenne ashwagandhy.

Ashwagandha a cholesterol

Ponadto działa również korzystnie na profil lipidowy. Obniża stężenie cholesterolu całkowitego, LDL czyli tzw. „złego cholesterolu” i triglicerydów, a w niektórych przypadkach obserwuje się także wzrost frakcji HDL (to akurat ten „dobry cholesterol”). Działanie to jest pochodną jej właściwości przeciwzapalnych, antyoksydacyjnych oraz regulujących metabolizm tłuszczów i węglowodanów w wątrobie. Za wspomaganie regulacji poziomu lipidów we krwi i zmniejszenie ryzyka schorzeń sercowo- naczyniowych odpowiadają, m.in. obecne w korzeniu fitosterole: β-sitosterol, stigmasterol.

Postacie Ashwagandhy

Przejdę teraz do tego, jak stosować ashwagandhę oraz w jakich postaciach jest dostępna. W badaniach klinicznych najczęściej stosuje się standaryzowane ekstrakty korzenia ashwagandhy, w których zawartość witanolidów wynosi od 1,5% do 10% w zależności od typu ekstraktu.

Jaka Ashwagandha jest dostępna na rynku?

Przede wszystkim pamiętaj o tym, aby kupować jakiekolwiek preparaty ze sprawdzonego źródła, czyli apteki lub autoryzowanego sklepu zielarskiego. Najczęściej spotykane postaci preparatów to:

• Ekstrakty standaryzowane – np. KSM-66® (standaryzacja na min. 5% witanolidów) oraz Sensoril® (standaryzacja na min. 10% witanolidów i witaferinu A); oba są najczęściej stosowane w badaniach klinicznych.
• Sproszkowany korzeń – forma tradycyjna stosowana w Ajurwedzie, zwykle przyjmowana z mlekiem lub wodą.
• Nalewki i wyciągi alkoholowe – rzadziej spotykane, stosowane głównie w fitoterapii europejskiej.
• Formy liposomalne, kapsułki, tabletki, proszki do rozpuszczenia – dostępne w suplementach diety.

Znaczenie standaryzacji

Dlaczego tak ważne jest patrzenie na standaryzację? Ze względu na zmienność składu chemicznego surowców roślinnych, standaryzacja ekstraktów ashwagandhy (np. KSM-66®, Sensoril®) jest kluczowa. Wysokiej jakości preparaty zawierają zazwyczaj 5–10% witanolidów i są pozbawione nadmiernej ilości witaferinu A, który w wyższych dawkach może mieć działanie cytotoksyczne!

Ashwagandha  – dawkowanie

Dawkowanie zależy od postaci ekstraktu oraz celu terapeutycznego. W większości badań klinicznych stosuje się ekstrakt KSM-66® w dawkach 300–600 mg/dzień, zwykle w dwóch podzielonych dawkach. Sensoril® stosowany jest w niższych dawkach (125–250 mg/dzień) ze względu na wyższą koncentrację witanolidów.

Przykładowe dawki według wskazań:

• Redukcja stresu, lęku, poprawa snu:
  – KSM-66®: 2 × 300 mg dziennie przez 8–12 tygodni
  – Sensoril®: 125–250 mg raz dziennie
• Poprawa wydolności fizycznej i regeneracji:
  – KSM-66®: 600 mg/dzień u osób aktywnych fizycznie
• Poprawa płodności i funkcji seksualnych (mężczyźni):
  – 5 g sproszkowanego korzenia dziennie lub 675 mg ekstraktu przez 3 miesiące
• Wspomaganie funkcji poznawczych i nastroju:
  – KSM-66®: 500–600 mg dziennie

Ashwagandha – rano czy wieczorem?

Wiele osób zastanawia się, jaka pora dnia jest najlepsza na przyjęcie ashwagandhy. Optymalna pora stosowania zależy od celu suplementacji, ponieważ roślina ta wykazuje działanie zarówno pobudzające w kontekście pamięci i koncentracji, jak i uspokajające. Wszystko zależy od dawki, formy i indywidualnej reakcji organizmu.

W przypadku osób stosujących ashwagandhę w celu poprawy odporności na stres, koncentracji i ogólnego samopoczucia w ciągu dnia, korzystne może być przyjmowanie jej rano. Suplementacja w porannych godzinach wspiera równowagę osi HPA, może obniżać poziom kortyzolu i łagodzić napięcie nerwowe, a jednocześnie sprzyja lepszej koncentracji i wydolności psychofizycznej. Jest to szczególnie korzystne u osób aktywnych fizycznie lub doświadczających przewlekłego stresu zawodowego.

Z kolei osoby, które sięgają po ashwagandhę w celu wyciszenia, redukcji lęku lub poprawy jakości snu, często odnoszą większe korzyści ze stosowania jej wieczorem. W wyższych dawkach (np. powyżej 500 mg standaryzowanego ekstraktu) ashwagandha może działać uspokajająco i sprzyjać zasypianiu. Badania sugerują, że redukcja wieczornego poziomu kortyzolu oraz wsparcie układu GABA-ergicznego mogą ułatwiać osiągnięcie stanu relaksu i głębszego snu.

W wielu badaniach klinicznych stosuje się podział dawki na dwa razy dziennie – rano i wieczorem (np. 2 × 300 mg ekstraktu KSM‑66®), co zapewnia stabilne stężenie substancji czynnych we krwi i równoważy efekty dzienne oraz nocne. Taki sposób stosowania może być szczególnie korzystny w przypadku osób z zaburzeniami adaptacyjnymi, lękiem uogólnionym, wypaleniem zawodowym czy przewlekłym stresem.

Ashwagandha – kiedy działa?

Pierwsze efekty działania (np. redukcja stresu, poprawa snu) obserwowane są zwykle po 2–4 tygodniach regularnego stosowania. Działanie adaptogenne i neuroprotekcyjne wymaga dłuższej suplementacji (6–12 tygodni).

Ashwagandha – bezpieczeństwo stosowania

Ashwagandha – interakcje

Preparaty z ashwagandhą, jak każde inne, mogą wchodzić w różne interakcje. Chociaż są bezpiecznie z wieloma innymi adaptogenami i substancjami wspomagającymi relaks (np. L-teaniną, magnezem, GABA), co może mieć efekt synergistyczny, należy jednak zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu z:

• lekami psychotropowymi: może nasilać działanie przeciwlękowe i uspokajające, co niesie ryzyko nadmiernego uspokojenia, senności i osłabienia koncentracji.
• lekami przeciwdepresyjnymi: może wzmacniać działanie tych leków zwiększając ryzyko nasilenia objawów ubocznych, jak ospałość, zawroty głowy, lęk paradoksalny.
• lekami nasennymi i uspokajającymi: może wzmocnić efekt nasenny, z czym wiążą się możliwe trudności z koordynacją i nadmierna senność.
• lekami hormonalnymi (tyroksyna, hormony płciowe): może wpływać na poziomy T3/T4, LH, FSH, testosteronu, dlatego szczególną ostrożność powinny zachować osoby z zaburzeniami endokrynologicznymi.
• lekami immunosupresyjnymi: stymuluje układ odpornościowy, przez co może osłabiać działanie leków hamujących odporność.

Pamiętaj, że żadnych leków nie wolno odstawiać na własną rękę bez konsultacji z lekarzem!

Ashwagandha – działania uboczne, niepożądane

Ashwagandha jest powszechnie uznawana za roślinę bezpieczną w stosowaniu, zarówno w krótkim, jak i długoterminowym użyciu, co potwierdzają liczne badania kliniczne oraz dane z zastosowań tradycyjnych. Niemniej, jak każda substancja o działaniu farmakologicznym, może powodować działania niepożądane.

Badania kliniczne wykazały bardzo dobrą tolerancję ashwagandhy u zdrowych dorosłych oraz pacjentów z różnymi schorzeniami (np. bezsenność, stres, niepłodność, cukrzyca typu 2). Nie obserwowano poważnych działań niepożądanych ani istotnych zmian parametrów biochemicznych i hematologicznych w badaniach trwających do 12 tygodni.

Producent ekstraktu KSM-66® deklaruje, że produkt uzyskał status self-affirmed GRAS (Generally Recognized As Safe) w USA, na podstawie niezależnej oceny bezpieczeństwa zgodnej z wytycznymi FDA.

Chociaż skutki uboczne są rzadkie, mogą wystąpić u osób szczególnie wrażliwych lub w przypadku stosowania nadmiernych dawek. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane to:

• senność, uspokojenie, zawroty głowy,
• objawy żołądkowo-jelitowe: nudności, wzdęcia, biegunka,
• nadmierna sedacja przy jednoczesnym stosowaniu leków uspokajających.

W pojedynczych przypadkach opisywano także hepatotoksyczność związaną z preparatami zawierającymi ashwagandhę, jednak przyczyny były najczęściej związane z interakcjami lekowymi lub zanieczyszczeniem surowca.

Ashwaghanda – przeciwwskazania

Ashwagandhy nie należy stosować w następujących przypadkach:

• nadwrażliwość na ashwagandhę lub jakikolwiek składnik preparatu
• ciąża – ze względu na potencjalne działanie oksytocynopodobne i ryzyko poronienia,
• choroby autoimmunologiczne – np. choroba Hashimoto, toczeń, stwardnienie rozsiane (ze względu na możliwość stymulacji układu odpornościowego).

Czy ashwagandha uzależnia?

Wiele osób zastanawia się, czy ashwagandha może uzależniać. Otóż nie stwierdzono, żeby wykazywała właściwości uzależniające. Ani fizyczne, ani psychiczne. Potwierdzają to zarówno badania kliniczne, jak i mechanizmy jej działania. W przeciwieństwie do substancji uzależniających (takich jak opioidy, benzodiazepiny czy stymulanty), ashwagandha nie oddziałuje na układ nagrody w mózgu, nie pobudza układu dopaminergicznego w sposób euforyzujący i nie wywołuje szybkiej poprawy nastroju ani pobudzenia. Jej działanie ma charakter regulujący (adaptogenny), a nie blokujący czy stymulujący określone receptory.

Warto jednak zaznaczyć, że u niektórych osób, a zwłaszcza tych doświadczających dużego stresu lub zaburzeń snu, poprawa samopoczucia, koncentracji czy jakości snu po włączeniu ashwagandhy może być na tyle wyraźna, że pojawia się niechęć do zaprzestania jej stosowania. Nie jest to jednak uzależnienie sensu stricto, a raczej subiektywna potrzeba utrzymania efektów terapeutycznych.

Ashwagandha – ciąża i karmienie piersią

Wspomniałam, że ashwagandha jest przeciwwskazana w czasie ciąży. Jak to jednak jest w przypadku kobiet karmiących piersią?  Na ten moment brak jest badań potwierdzających bezpieczeństwo stosowania w czasie laktacji. Nie wiadomo, czy związki ashwagandhy przenikają do mleka, ale jej właściwości wskazują, że może. Nieznane są też potencjalne skutki u niemowlęcia. W związku z tym nie zaleca się stosowania ashwagandhy w czasie karmienia piersią.

Ashwagandha a prowadzenie samochodu

Nie ma formalnych przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów po ashwagandzie, ale należy zachować ostrożność na początku stosowania, obserwować indywidualną reakcję organizmu, unikać prowadzenia, jeśli czuje się senność, spowolnienie reakcji lub zawroty głowy.

Ashwagandha  – tradycja i współczesne zastosowanie

Ashwagandha w Ajurwedzie

Ashwagandha jest jedną z najważniejszych roślin w Ajurwedzie, gdzie klasyfikowana jest jako rasayana – środek odmładzający, regenerujący i przywracający równowagę organizmu. Tradycyjnie stosowano ją w celu wzmacniania odporności, poprawy płodności, zwiększenia sił witalnych i leczenia zaburzeń snu, lęku, padaczki czy reumatyzmu.

W klasycznych tekstach ajurwedyjskich, takich jak Charaka Samhita i Sushruta Samhita, ashwagandha jest opisywana jako zioło o „ciepłej energii”, wspierające bala (siłę) i ojas (witalność, odporność). Zwykle podawano ją w formie sproszkowanego korzenia z mlekiem, ghee lub miodem, co miało wzmacniać jej właściwości tonizujące.

Ashwagandha współcześnie

Zainteresowanie ashwagandhą w zachodniej fitoterapii zaczęło wzrastać w latach 90., a obecnie jej ekstrakty są szeroko dostępne na całym świecie. Uznawana jest za jeden z najbardziej kompleksowo działających i najlepiej do tej pory przebadanych adaptogenów, co czyni ją popularnym składnikiem suplementów diety wspierających odporność, redukcję stresu, poprawę jakości snu, funkcji seksualnych i sportowych.

Również w medycynie integracyjnej oraz praktykach naturopatycznych ashwagandha jest rekomendowana jako alternatywa lub wsparcie dla terapii farmakologicznych – np. w łagodnych stanach lękowych, zaburzeniach snu, zmęczeniu przewlekłym czy zespole wypalenia zawodowego.

Ashwagandha – popularność w nurcie wellness i biohackingu

W ostatnich latach ashwagandha stała się też jednym z najmodniejszych ziół w przestrzeni wellness, biohackingu i dietetyki funkcjonalnej. Jej obecność zauważalna jest w produktach typu superfoods, adaptogenicznych mieszankach ziołowych, napojach relaksujących, batonikach białkowych, a nawet kosmetykach anti-aging. Muszę jednak zaznaczyć, że dotyczy to głównie USA, Wielkiej Brytanii, Kanady i Australii. U nas w Polsce nadal ashwagandha jest dostępna w zasadzie tylko jako składnik mieszanek i suplementów diety.

 

Z zielarskim pozdrowieniem

 

⚠️ Informacje w artykule mają charakter edukacyjny. Nie zastępują porady lekarskiej. Przed zastosowaniem ziół skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

 

Bibliografia:

1. Chandrasekhar K, Kapoor J, Anishetty S. A prospective, randomized double-blind, placebo-controlled study of safety and efficacy of a high-concentration full-spectrum extract of Ashwagandha root in reducing stress and anxiety. Indian J Psychol Med. 2012;34(3):255–62.
2. Lopresti AL, Smith SJ, Malvi H, Kodgule R. An investigation into the stress-relieving and pharmacological actions of an ashwagandha (Withania somnifera) extract: A randomized, double-blind, placebo-controlled study. Medicine (Baltimore). 2019;98(37):e17186.
3. Ng QX, Loke W, Venkatanarayanan N, Lim DY, Soh AYS, Yeo WS. A systematic review of the effect of Withania somnifera (Ashwagandha) on anxiety and stress. J Affect Disord. 2020;274:48–57.
4. Singh A, Zhao K, Singh R, Singh AK. Efficacy of Withania somnifera in glycemic control and lipid profiles in diabetes mellitus: A systematic review and meta-analysis. J Ethnopharmacol. 2022;284:114798.
5. Raut AA, Rege NN, Tadvi FM, Solanki PV, Kene KR, Shirolkar SG, et al. Exploratory study to evaluate tolerability, safety, and activity of Ashwagandha in healthy volunteers. J Ayurveda Integr Med. 2012;3(3):111–4.
6. Wankhede S, Langade D, Joshi K, Sinha SR, Bhattacharyya S. Examining the effect of Withania somnifera supplementation on muscle strength and recovery: a randomized controlled trial. J Int Soc Sports Nutr. 2015;12:43.
7. Mahdi AA, Shukla KK, Ahmad MK, Rajender S, Shankhwar SN, Jaiswar SP, et al. Withania somnifera improves semen quality by regulating reproductive hormone levels and oxidative stress in seminal plasma of infertile males. Evid Based Complement Alternat Med. 2011;2011:576962.
8. Ambiye VR, Langade D, Dongre S, Aptikar P, Kulkarni M, Dongre A. Clinical evaluation of the spermatogenic activity of the root extract of Ashwagandha (Withania somnifera) in oligospermic males: a pilot study. Evid Based Complement Alternat Med. 2013;2013:571420.
9. Swathi R, Rao AV. A randomized double-blind placebo-controlled study to evaluate the efficacy of Ashwagandha root extract on female sexual function. Biomed Res Int. 2021;2021:5572674.
10. Kulkarni R, Patil S. Withania somnifera in polycystic ovarian syndrome: a potential herb in gynecological management – A pilot study. J Ayurveda Integr Med. 2023;14(1):100539.
11. Dar NJ, Hamid A, Ahmad M. Pharmacologic overview of Withania somnifera, the Indian Ginseng. Cell Mol Life Sci. 2015;72(23):4445–60.
12. Tandon N, Yadav SS. Contributions of Indian Council of Medical Research (ICMR) in the area of medicinal plants/ traditional medicine. J Ethnopharmacol. 2017;197:39–45.
13. Ojha R, Singh S, Bhattacharyya S. Evaluation of the anxiolytic effect of Ashwagandha root extract using the marble-burying behavior test in mice. Pharmacogn Mag. 2020;16(Suppl S1):S107–11.
14. Akhoon BA, Shah Z, Rather MA, Malik A, Hassan SQ, Ganaie MA. Withania somnifera mitigates neurodegeneration in Parkinson’s disease models via regulation of oxidative stress and mitochondrial function: A review. Front Pharmacol. 2021;12:675675.
15. Verma SK, Kumar A, Tripathi YB. Evaluation of antioxidant potential of Withania somnifera Dunal root extract using DPPH assay in rats. Ayu. 2016;37(1):17–22.
16. Kurapati KR, Atluri VS, Samikkannu T, Nair MPN. Ashwagandha (Withania somnifera) reverses β-amyloid induced toxicity: Implications in HIV-associated neurocognitive disorders. PLoS One. 2016;11(10):e0165830.
17. Panda AK, Kar A. Withania somnifera and Bauhinia purpurea regulate circulating thyroid hormone concentrations in female mice. J Ethnopharmacol. 1999;67(2):233–9.
18. Bani S, Gautam M, Sheikh FA, Khan B, Satti NK, Suri KA, et al. Selective Th1 up-regulating activity of Withania somnifera aqueous extract in an experimental system using flow cytometry. J Ethnopharmacol. 2006;107(1):107–15.
19. Ahmad M, Saleem S, Ahmad AS, Ahmad M, Yousaf S, Ahmed N, et al. Antibacterial activity of Withania somnifera against gram-positive and gram-negative bacteria. J Pharmacogn Phytochem. 2019;8(4):934–8.
20. Singh G et al. Evaluation of a Withania somnifera extract on testosterone and DHEA-S in aging males: a randomized placebo-controlled trial. J Mens Health. 2023;19(2):35–42
21. 21. Uddin MS, Mamun AA, Labu ZK, Hidalgo-Lanussa O, Barreto GE, Ashraf GM. Exploring the promise of Withania somnifera (Ashwagandha) in promoting brain health: a preclinical perspective on neuropharmacology. Ann Neurosci. 2016;23(2):96–111.
22. Lopresti AL, Smith SJ, Malvi H, Kodgule R. A randomized, double-blind, placebo-controlled, crossover study examining hormonal and vitality effects of Ashwagandha extract (Shoden®) in aging, overweight males. Am J Mens Health. 2019;13(1):1557988319835985
23. Ajgaonkar A, Debnath K, Jain M, et al. Efficacy and Safety of Ashwagandha (Withania somnifera) Root Extract for Improvement of Sexual Health in Healthy Women: A Prospective, Randomized, Placebo‑Controlled Study. Cureus. 2022 Oct 28;14(10):e30787.