Zrelaksuj ciało i umysł dzięki lawendzie. Zobacz, jakie działanie potwierdziła nauka i jak bezpiecznie ją stosować

Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia Mill.) to jedna z najcenniejszych roślin aromatycznych i leczniczych, znana ze swojego wyjątkowego zapachu oraz szerokiego zastosowania. Od wieków wykorzystuje się ją w aromaterapii, ziołolecznictwie, kosmetyce i kuchni. Dzięki bogactwu olejków eterycznych, flawonoidów i kwasów fenolowych, lawenda posiada potencjał wspierania relaksu, łagodzenia lęku oraz poprawy jakości snu. Współczesne badania potwierdzają również jej właściwości przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i neuroprotekcyjne. Co więcej, lawenda wąskolistna znajduje zastosowanie w pielęgnacji skóry, ochronie roślin i jako naturalny środek odstraszający owady. Poznaj właściwości, zastosowanie i bezpieczne dawkowanie tej niezwykłej rośliny.

Systematyka

Nazwa łacińska: Lavandula angustifolia Mill.
Rodzina botaniczna: Jasnotowate (Lamiaceae), dawniej Wargowe (Labiatae)
Rodzaj surowca: kwiat lawendy (Lavandulae flos) oraz olejek eteryczny (Lavandulae aetheroleum)
Typ rośliny: roślina wieloletnia, półkrzew

Lawenda – pochodzenie, wygląd, zbiór i przechowywanie

Pochodzenie i występowanie naturalne

Lawenda wąskolistna (Lavandula angustifolia) pochodzi z regionu śródziemnomorskiego, ze szczególnym występowaniem w górskich partiach Francji, Hiszpanii i Włoch, często powyżej 1500 m n.p.m. Jej naturalny zasięg obejmuje również południową Francję i północne Włochy. Dziś jest też szeroko uprawiana jako roślina ozdobna i surowiec aromaterapeutyczny w wielu krajach: m.in. w Bułgarii, Wielkiej Brytanii, Polsce, USA, Chinach, Argentynie czy Australii.

Wygląd i anatomia rośliny

Lawenda dorasta zwykle do 1–2 m wysokości, tworząc zimozielone krzewinki o wąskich liściach długości ok. 2–4 cm, często pokrytych szarawym kutnerem chroniącym przed nadmiernym nasłonecznieniem i utratą wody . Kwiaty rozwijają się na wierzchołkach łodyg w kłosach zebranych w okółki – zazwyczaj 3–5 kwiatów w jednym okółku. Kwiaty są obupłciowe, dwuwargowe, z gruczołowatymi włoskami produkującymi olejek eteryczny.

Gleba, klimat i uprawa

Lawenda preferuje gleby wapienne, dobrze zdrenowane, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym (pH 6–8). Dobrze znosi suszę i ciepło, ale źle czuje się na mokrych, ciężkich podłożach – niewielka wilgotność korzeni zmniejsza ryzyko chorób grzybowych . Optymalne warunki to pełne nasłonecznienie i umiarkowany wiatr, przewiew pomagający w zabezpieczeniu przed wilgocią.

Uprawę można prowadzić z nasion lub przez rozmnażanie wegetatywne (sadzonki zdrewniałe lub zielone). Wczesne przycinanie i coroczne cięcie po kwitnieniu promuje zagęszczanie się krzewu i stałą produkcję kwiatostanów .

Zbiór

Optymalny zbiór lawendy przypada na pełnię kwitnienia – zwykle od lipca do sierpnia . Najlepszy czas to dzień słoneczny i suchy, gdy zawartość olejków jest najwyższa. Zaleca się cięcie całych kwiatostanów (górna część rośliny), zwykle około 50 % masy zielonej, by pozwolić roślinie odbudować się na kolejny sezon .

Suszenie i przechowywanie

Po ścięciu kwiaty związuje się w niewielkie pęczki i wiesza „kwiatami w dół” w przewiewnym, ciemnym i suchym pomieszczeniu, utrzymując temperaturę między 30–40 °C. Badania wykazały, że suszenie w temperaturze około 30 °C aż dwukrotnie zwiększa zawartość olejku eterycznego w porównaniu do suszenia naturalnego .

Metody suszenia wpływają nie tylko na ilość olejku, ale i na jego jakość. Suszenie w naturalnych warunkach może prowadzić do utraty ponad 40% olejku z powodu utleniania i degradacji w temperaturze otoczenia . Natomiast suszenie cieplne (np. w suszarce, piekarniku) przy 35 °C okazało się optymalnym rozwiązaniem – zachowuje wysoką zawartość olejku bez jego uszkodzenia .

Po osuszeniu (zwykle 7–14 dni, aż łodyga łatwo się złamie), kwiaty należy przechowywać w szklanych, szczelnie zamykanych pojemnikach w chłodnym (nie wyższym niż 20 °C), ciemnym i suchym miejscu. Mające kontakt ze światłem, ciepłem lub plastikiem mogą tracić aromat i kolor szybciej – szkło ogranicza te straty .

Według szacunków i zaleceń praktycznych, prawidłowo przechowywane kwiaty mogą zachować dobre cechy organoleptyczne przez 12–24 miesiące, choć największą intensywność aromatu wykazują przez pierwszy rok po suszeniu . Aby odświeżyć zapach po kilku miesiącach, wystarczy delikatnie rozgnieść kwiaty przed użyciem.

Lawenda – związki czynne

Lawenda wąskolistna jest bogatym źródłem olejków eterycznych, w których zidentyfikowano ponad 100 związków chemicznych.

Olejki eteryczne

• linalol (20–38%)
• octan linalylu (25–45%),

Warunkują charakterystyczny zapach oraz właściwości terapeutyczne, zwłaszcza możliwe działanie uspokajające i przeciwlękowe.

• terpineol, borneol, kamfora, 1,8-cyneol, β-kariofilen, α-pinen, limonen i β-ocimen.

Ich stężenie jest uzależnione od warunków uprawy, klimatu, gleby oraz metody destylacji surowca.

Związki fenolowe

• kwasy: rozmarynowy, chlorogenowy, kawowy, ferulowy, które mają silne właściwości przeciwutleniające i wspierają działanie neuroprotekcyjne.

Flawonoidy

• luteolina, apigenina, morina, izoquercetyna

Kumaryny: głównie herniaryna i kumaryna.

Garbniki typu Labiatae

Bardzo ciekawym odkryciem ostatnich lat (od 2017 roku) jest identyfikacja nowych związków fenolowych w lawendzie, takich jak lavandunaty oraz lavandufurandiol, które wykazują potencjalne właściwości antyoksydacyjne i są przedmiotem dalszych badań.

Proporcje i zawartość poszczególnych składników mogą się różnić w zależności od pochodzenia geograficznego surowca, odmiany rośliny oraz zastosowanych metod ekstrakcji. Przykładowo, zastosowanie ekstrakcji ultradźwiękowej zwiększa zawartość polifenoli i flawonoidów w porównaniu do klasycznego naparu czy maceratu wodnego.

Lawenda – działanie i właściwości

Dzięki zawartości wymienionych powyżej składników, jak: linalol, octan linalylu, 1,8‑cyneol, kamfora, β‑kariofilen i flawonoidy lawenda wąskolistna posiada wiele potwierdzonych właściwości farmakologicznych.

Działanie uspokajające i przeciwlękowe

Jednym z kluczowych składników olejku lawendowego odpowiadających za jego właściwości uspokajające i przeciwlękowe jest linalol – związek należący do grupy monoterpenów. W badaniach przedklinicznych wykazano, że linalol wpływa na ośrodkowy układ nerwowy poprzez modulowanie dwóch głównych układów neuroprzekaźnikowych: glutaminergicznego i GABA-ergicznego.

Z jednej strony linalol hamuje nadmierną aktywację receptorów glutaminergicznych NMDA, ograniczając wpływ glutaminianu, który jest głównym neuroprzekaźnikiem pobudzającym w mózgu. Nadmierne pobudzenie tego układu wiązane jest z lękiem, stresem i neurotoksycznością. Z drugiej strony linalol wzmacnia aktywność receptorów GABA-A, odpowiedzialnych za hamowanie przewodnictwa nerwowego poprzez zwiększenie przepływu jonów chlorkowych do wnętrza neuronów. To prowadzi do hiperpolaryzacji błony komórkowej i utrudnienia generowania kolejnych impulsów nerwowych, co w efekcie wycisza nadmierną aktywność neuronalną.

Badania kliniczne z udziałem ludzi potwierdziły te właściwości. W kilku randomizowanych badaniach kontrolowanych wykazano, że codzienne przyjmowanie Silexanu – standaryzowanego olejku lawendowego zawierającego linalol i octan linalylu – w dawce 80–160 mg dziennie skutkowało istotnym obniżeniem poziomu lęku u osób z zaburzeniami lękowymi uogólnionymi. Co więcej, efekt przeciwlękowy Silexanu był porównywalny do działania lorazepamu, jednak bez skutków ubocznych typowych dla benzodiazepin, takich jak sedacja czy ryzyko uzależnienia.

Działanie przeciwskurczowe i rozkurczowe

Kolejną cenną właściwością linalolu i octanu linalylu jest ich wpływ na mięśnie gładkie, które występują m.in. w ścianach jelit, dróg żółciowych czy oskrzeli. Działanie to zostało potwierdzone w licznych badaniach in vitro, zwłaszcza na izolowanych tkankach jelitowych i przepony szczura.

Badania wykazały, że zarówno linalol, jak i octan linalylu indukują rozkurcz mięśni gładkich, co prowadzi do zmniejszenia ich napięcia i osłabienia siły skurczu. Mechanizm tego działania wiąże się ze wzrostem poziomu cyklicznego adenozynomonofosforanu (cAMP) wewnątrz komórek mięśniowych. cAMP jest jednym z kluczowych przekaźników wtórnych, który reguluje funkcje mięśni poprzez aktywację kinazy białkowej A (PKA). Aktywacja tego szlaku prowadzi do zmniejszenia poziomu jonów wapnia w komórkach mięśniowych, co bezpośrednio osłabia skurcz i sprzyja rozkurczowi.

W efekcie linalol i octan linalylu mogą przeciwdziałać nadmiernym skurczom mięśni gładkich, które w warunkach fizjologicznych mogą powodować dolegliwości takie jak bóle brzucha, kolki jelitowe czy skurcze dróg żółciowych. Badania sugerują także, że te związki mogą wpływać na receptory muskarynowe i wapniowe kanały błonowe, dodatkowo regulując napięcie mięśni gładkich.

Działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe

Linalol i octan linalylu, wykazują także potencjalne działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe, które zostało potwierdzone zarówno w badaniach laboratoryjnych, jak i modelach zwierzęcych.

Przykładowo badania molekularne z 2025 roku, oparte na komputerowej symulacji wiązania cząsteczek, wykazały, że związki te mogą blokować enzymy COX-1 i COX-2, czyli te, które odpowiadają za produkcję substancji wywołujących stan zapalny i ból w organizmie. Właśnie te enzymy są też celem popularnych leków przeciwbólowych, takich jak ibuprofen czy ketoprofen. Dzięki takiemu mechanizmowi linalol i octan linalylu mogą ograniczać proces zapalny u jego źródła.

Dodatkowo w badaniach na zwierzętach udowodniono, że olejek lawendowy zmniejsza obrzęki i wrażliwość na ból. Zwierzęta pod wpływem linalolu reagowały słabiej na bodźce bólowe i szybciej ustępowały u nich objawy stanu zapalnego.

Naukowcy zwracają też uwagę, że linalol potrafi obniżać poziom tzw. cytokin prozapalnych, czyli substancji, które napędzają reakcje zapalne w organizmie. Jednocześnie działa jak naturalny przeciwutleniacz, chroniąc komórki przed uszkodzeniami spowodowanymi stresem oksydacyjnym, który często towarzyszy stanom zapalnym.

Działanie przeciwutleniające i neuroprotekcyjne

Wśród związków chemicznych zawartych w lawendzie równie ważną rolę odgrywają flawonoidy (np. luteolina) i kwasy fenolowe, takie jak kwas rozmarynowy czy kwas kawowy. Są to naturalne przeciwutleniacze, które chronią komórki organizmu przed tzw. stresem oksydacyjnym, czyli nadmiarem wolnych rodników. Wolne rodniki powstają w wyniku procesów metabolicznych, ale ich nadmierna ilość może uszkadzać błony komórkowe, DNA i białka, przyspieszając procesy starzenia i rozwój wielu chorób.

Dzięki swoim właściwościom antyoksydacyjnym związki zawarte w lawendzie neutralizują wolne rodniki, zmniejszając ryzyko uszkodzenia komórek. To działanie jest szczególnie ważne w kontekście ochrony komórek nerwowych, które są wyjątkowo wrażliwe na stres oksydacyjny.

Badania naukowe sugerują również, że zawarte w lawendzie polifenole mogą wspierać funkcje układu nerwowego, m.in. poprzez:

• ochronę neuronów przed degeneracją, która może prowadzić do chorób neurodegeneracyjnych,
• modulowanie szlaków zapalnych w mózgu, co może korzystnie wpływać na procesy pamięciowe i koncentrację,
• wspomaganie regeneracji komórek nerwowych poprzez aktywację szlaków antyoksydacyjnych, takich jak Nrf2.

Podsumowując, dzięki obecności naturalnych przeciwutleniaczy lawenda może wpływać korzystnie na ochronę komórek organizmu, w tym neuronów, przed szkodliwym wpływem stresu oksydacyjnego.

Działanie przeciwbakteryjne

Olejki eteryczne pozyskiwane z lawendy, szczególnie te bogate w linalol i octan linalylu, wykazują potwierdzone właściwości przeciwdrobnoustrojowe, czyli zdolność do hamowania wzrostu różnych mikroorganizmów, w tym bakterii, grzybów i drożdżaków.

Badania laboratoryjne przeprowadzone in vitro pokazały, że olejek lawendowy skutecznie hamuje wzrost takich bakterii jak:

• Escherichia coli – bakterii często odpowiedzialnych za zakażenia układu moczowego,
• Staphylococcus aureus – w tym groźnych szczepów opornych na antybiotyki (MRSA), które powodują zakażenia skóry i tkanek miękkich.

Lawenda działa również przeciwgrzybiczo, m.in. przeciwko drożdżakom z rodzaju Candida, które mogą powodować kandydozę jamy ustnej, skóry czy układu pokarmowego. Co ważne, olejek lawendowy wykazywał aktywność także wobec szczepów opornych na leczenie standardowymi lekami przeciwgrzybiczymi.

Ciekawym odkryciem jest także synergistyczne działanie olejku lawendowego z niektórymi antybiotykami, co oznacza, że zastosowanie ich razem może wzmacniać efekt leczniczy i skuteczniej hamować rozwój opornych bakterii. Związki zawarte w olejku mogą modyfikować przepuszczalność błony komórkowej drobnoustrojów, co ułatwia działanie leków.

Badania laboratoryjne in vitro wykazały, że olejek lawendowy, szczególnie ten z przewagą linalolu, może wzmacniać działanie niektórych antybiotyków poprzez zwiększenie ich efektywności przeciw bakteriom opornym. Dotyczy to takich antybiotyków, jak:

• Eksperymenty z olejkiem lawendowym pochodzącym z Rumunii wykazały synergiczne działanie z ampicyliną. Kombinacja znacząco obniżała minimalne stężenie hamujące (MIC), co oznacza, że bakterie (np. E. coli, Enterococcus faecalis) były wrażliwsze na niższą dawkę ampicyliny.
• Amoksycylina. Badanie tureckie pokazało, że mieszanka amoksycyliny z olejkiem lawendowym i koperkiem skutecznie hamowała wzrost aureus, E. faecalis, Bacillus cereus, E. coli i Salmonella typhi, przy znacznie obniżonych wartościach FICI — wskaźnik synergii
• Gentamycyna. W badaniu 2020 roku połączenie linalolu lub olejku lawendowego z gentamycyną wykazało synergiczne działanie przeciwko Staphylococcus aureus ATCC 25923 — wzrost skuteczności antybiotyku w obecności olejku

Lawenda – zastosowanie

Za sprawą jej mechanizmów działania, lawenda wąskolistna znajduje szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach.

Zastosowanie lecznicze lawendy

Zaburzenia lękowe i stres

Preparat Silexan (standaryzowany olejek lawendowy, 80–160 mg dziennie) wielokrotnie wykazał skuteczność w łagodzeniu objawów lęku (w zaburzeniach lękowych uogólnionych) i poprawie snu — zarówno w badaniach porównawczych z placebo, jak i lekami psychotropowymi.

Problemy ze snem i bezsenność

Badania na kobietach w ciąży i pacjentach onkologicznych potwierdzają, że aromaterapia lawendowa (zwłaszcza inhalacja olejku) pomaga polepszyć jakość snu, wydłużyć czas głębokiego snu oraz zmniejszyć liczbę przebudzeń.

Ból przewlekły i neuropatyczny

W randomizowanym badaniu oddechowej aromaterapii u pacjentów z neuralgią półpaścową (postherpetic neuralgia) stwierdzono istotne zmniejszenie intensywności bólu po inhalacji 1 % olejku lawendowego, linalolu lub octanu linalylu.

Dodatkowe badania potwierdziły łagodzenie bólu po zabiegach chirurgicznych, porodzie oraz w bólach przewlekłych dzięki aromaterapii lub masażom z użyciem lawendy .

Infekcje bakteryjne i grzybicze

Systematyczny przegląd 23 badań wykazał, że olejek lawendowy może skutecznie hamować Staphylococcus aureus, w tym szczepy MRSA — efekty były szczególnie wyraźne w połączeniu z innymi antybiotykami.

Lawenda w aromaterapii i terapiach relaksacyjnych

Olejek lawendowy jest powszechnie stosowany w inhalacjach, masażach oraz kąpielach relaksacyjnych. Badania kliniczne wskazują, że doustne preparaty zawierające wyizolowany olejek (np. Silexan, 80 mg/dziennie) mogą przyczyniać się do subiektywnej poprawy nastroju u osób z obniżonym samopoczuciem i lękiem — w porównaniu do placebo.

Lawenda w kosmetyce i higienie osobistej

Olejek jest składnikiem kremów, toników, mydeł i żeli — cenionych za przyjemny zapach i właściwości antyoksydacyjne. Dodaje się go także do środków do pielęgnacji skóry w postaci mikro- i nanocząsteczek (nanogels), co zwiększa skuteczność i trwałość aromatu oraz właściwości ochronnych.

Lawenda w kuchni i przemyśle spożywczym

Kwiaty lawendy wykorzystywane są jako przyprawa — m.in. w mieszankach typu „herbes de Provence”, deserach, herbacie czy dżemach — dzięki przyjemnemu, cytrusowemu aromatowi. W przemyśle spożywczym olejek lawendowy testowany jest jako naturalny konserwant i biopreparat ochrony żywności — może ograniczać rozwój drobnoustrojów i owadów przy przechowywaniu produktów.

Lawenda w produktach ochrony roślin i domowych

Olejek lawendowy wykazuje także działanie odstraszające na owady i roztocza — zarówno w warunkach domowych (mole, komary), jak i w ochronie upraw (owoce, warzywa), gdzie bywa rozważany jako element ekologicznej ochrony przeciwgrzybiczej i owadobójczej .

Lawenda – zastosowania terapeutyczne poza dopuszczeniem medycznym

W niektórych krajach (np. Niemcy) lawendę stosuje się jako środek łagodzący stan niepokoju. Preparat Silexan posiada rejestrację farmaceutyczną przeciw lekkiemu lękowi i bezsenności, jednak w UE zakazuje się reklamy lawendy jako środka leczniczego w środkach spożywczych lub kosmetycznych, dopóki właściwości nie zostaną potwierdzone przez Komisję Europejską i wpisane do wykazu zgodnie z wyrokiem TSUE C‑386/23 .

Lawenda – dawkowanie i bezpieczeństwo

Zastosowanie lawendy w celach zdrowotnych, szczególnie w postaci standaryzowanych preparatów doustnych czy olejków eterycznych, wymaga znajomości właściwego dawkowania oraz możliwych ograniczeń bezpieczeństwa. Choć lawenda jest uznawana za roślinę dobrze tolerowaną, warto znać rekomendacje dotyczące ilości i sposobu użycia, by korzystać z niej skutecznie i bezpiecznie.

Lawenda – zalecane dawkowanie

Najlepiej przebadanym preparatem zawierającym olejek lawendowy jest Silexan. To standaryzowany ekstrakt z lawendy w postaci kapsułek przeznaczonych do stosowania doustnego. Standardowa dawka terapeutyczna wynosi 80 mg na dobę, przyjmowane zazwyczaj wieczorem lub podczas posiłku. W przypadku niewystarczającej odpowiedzi klinicznej możliwe jest zwiększenie dawki do 160 mg dziennie po około tygodniu stosowania. Badania kliniczne potwierdzają, że taka dawka jest bezpieczna i skuteczna – co więcej, wykazano, że działanie Silexanu w dawce 160 mg może być porównywalne do 20 mg paroksetyny (leku z grupy SSRI) czy 0,5 mg lorazepamu, stosowanego w leczeniu lęku, ale bez ryzyka uzależnienia czy efektu sedacji typowego dla benzodiazepin.

Olejek lawendowy znajduje również zastosowanie w aromaterapii i pielęgnacji ciała. W warunkach domowych można stosować go do masażu, kąpieli czy inhalacji. Najczęściej zaleca się użycie 2–4 kropli olejku, które można aplikować bezpośrednio lub po rozcieńczeniu w jednej łyżce oleju bazowego, na przykład migdałowego czy jojoba. Czas pojedynczej sesji aromaterapeutycznej wynosi od 5 do 15 minut, w zależności od indywidualnej tolerancji i zamierzonego efektu relaksacyjnego.

Lawenda – działania niepożądane

W największych analizach klinicznych obejmujących łącznie ponad 1100 pacjentów najczęściej zgłaszano łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak odbijanie, wzdęcia, niestrawność czy biegunka. Rzadziej pojawiały się bóle głowy oraz nieprzyjemny oddech. Objawy te miały charakter przejściowy i nie wymagały przerywania terapii. Nie odnotowano poważnych działań niepożądanych ani wpływu na zdolności psychomotoryczne, w tym na prowadzenie pojazdów.

Niemniej, opisano przypadki, w których przyjęcie 2–5 ml czystego olejku powodowało objawy zatrucia, takie jak wymioty, senność, trudności z oddychaniem czy zaburzenia widzenia.

Lawenda – interakcje

Dotychczasowe badania nie wykazały istotnych interakcji z enzymami wątrobowymi CYP450, co oznacza, że ryzyko interakcji z innymi lekami jest niewielkie. Teoretycznie jednak, ze względu na działanie uspokajające, należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania innych środków o podobnym działaniu, takich jak leki nasenne czy uspokajające. Odnotowano także pojedyncze przypadki kontaktowego zapalenia skóry w wyniku stosowania kosmetyków zawierających lawendę, a u dzieci – bardzo rzadkie przypadki przerostu gruczołów piersiowych (ginekomastii) po ekspozycji na produkty kosmetyczne z olejkiem lawendowym.

Lawenda – stosowanie u dzieci

Olejek lawendowy może być stosowany u dzieci, jednak wymaga to zachowania odpowiednich środków ostrożności i dostosowania dawki do wieku. Właściwe rozcieńczenie oraz forma podania są kluczowe, aby zapewnić skuteczność przy zachowaniu pełnego bezpieczeństwa.

• Dwumiesięczne niemowlęta (3+ miesiące) – można stosować bardzo delikatne dawki (<0,5%) w formie inhalacji lub masażu; dzieci poniżej tego wieku lepiej wykluczyć z użycia ze względu na większą wrażliwość skóry i układu oddechowego .
• 2–6 lat – dopuszczalne rozcieńczenie olejku do stężenia 1–2% (3–6 kropli na 30 ml oleju nośnikowego); przeznaczone do masażu lub inhalacji .
• 6–12 lat – można stosować stężenia do 3% (5–9 kropli na 30 ml oleju nośnikowego)

Lawenda a kobiety w ciąży i karmiące

Badania sugerują, że olejek lawendowy może być stosowany w ciąży (głównie od II trymestru) oraz przez kobiety karmiące, o ile zachowane są odpowiednie środki ostrożności. W badaniu z 2025 roku zauważono, że aromaterapia lawendowa (krem, kąpiele) może bezpiecznie łagodzić napięcie, także u kobiet ciężarnych, choć brak jest danych wobec I trymestru – dlatego zaleca się unikać stosowania w pierwszych 12 tygodniach ciąży . Podobne dane wspiera NCIHS, które zaznacza, że nie ma ocen dotyczących bezpieczeństwa stosowania w okresie karmienia piersią, choć nie odnotowano poważnych działań niepożądanych .

W kilku badaniach klinicznych i quasi-klinicznych (2024–2025) aromaterapia lawendowa była testowana u kobiet w ciąży w celu zmniejszenia nudności, wymiotów i lęku. Wyniki wskazują, że inhalacje lub aplikacje lawendy mogą obniżyć nasilenie tych objawów w II i III trymestrze, bez zgłaszania poważnych skutków ubocznych . Mayo Clinic Health System potwierdza, że lawenda jest jednym z lepiej przebadanych olejków w okresie okołoporodowym, pomagając nie tylko obniżyć napięcie, ale także poprawić odbiór bólu porodowego

Lawenda – tradycja i zastosowanie ludowe

Wczesna historia i symbolika kulturowa

Lawenda była używana już w starożytnych cywilizacjach. Rzymianie zgodnie z nazwą („lavare” – myć) stosowali ją w kąpielach, a Egipcjanie cenili jej aromat do balsamowania zwłok. W średniowiecznej Europie związana była ze świętością, czystością i ochroną – np. rzeźbiono z niej krzyże, by chronić domy przed złem.

Zastosowania w medycynie tradycyjnej

W medycynie ludowej stosowano napary, oleje i okłady z lawendy w celu łagodzenia:

• bólu głowy, migreny – ucierano lub wąchano kwiaty;
• bezsenności i napięć nerwowych – wkładano zasuszone kwiaty pod poduszkę
• stanów skurczowo-kolkowych (np. kolka, menstruacja) – aplikowano masaże lub napary
• infekcji skóry, drobnoustrojów i pleśni – okłady do ran i postrzępień, także w czasie I wojny światowej jako środek odkażający
• owadów i moli – suszone kwiaty umieszczano w szafach; udokumentowane użycie w pałacu Karola VI we Francji.

Zastosowania w kulturze ludowej

Lawenda była symbolem czystości, wierności i miłości (język kwiatów w epoce wiktoriańskiej) – jednocześnie bywała kojarzona z niedowierzaniem. W tradycjach chrześcijańskich wiązano ją z Maryją: np. tradycja biblijna wskazuje, że jej kwiaty otulały dziecię Jezus.

Unikalne tradycje regionalne

• Śródziemnomorskie kraje: w Grecji i Włoszech używano lawendy do ochrony przed udarami słonecznymi – pleciono ją w kapelusze.
• Tradycja ludowa (Unani, Ajurweda): stosowano napary lawendy jako „miotłę mózgu” – tonik na pamięć i „nerwy”.
• Ziołowe preparaty niemieckie i francuskie: masaże z lawendą podczas porodu by dawać „odwagę” rodzącej.

 

Z zielarskim pozdrowieniem

 

⚠️ Informacje w artykule mają charakter edukacyjny. Nie zastępują porady lekarskiej. Przed zastosowaniem ziół skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Bibliografia

1. Sedgwick Icy. Lavender Folklore: The Tales Behind This Calming Purple Plant. 2022. [Internet].
2. Paolino B, Sorrentino MC, Troisi J, et al. Lavandula angustifolia mill. for a suitable non‑invasive treatment against fungal colonization on organic‑media cultural heritage. npj Heritage Science. 2024;12:53. doi:10.1038/s40494‑024‑01166‑9.
3. MDPI. Current Trends for Lavender (Lavandula angustifolia Mill.) Crops: from agriculture to products. Plants. 2024;12(2):357.
4. ResearchGate. Traditional use of polar extracts from lavender flowers – systematic review. 2023.
5. SpiritualBotany.com. English Lavender (Lavandula angustifolia Mill.): Botanical Versatility. 2022.
6. Łyczko J, Jaśkiewicz M, Szumny A, Marecki J, Zawadzki M. Determination of various drying methods’ impact on odour quality of true lavender (Lavandula angustifolia Mill.) flowers. Molecules. 2019;24(8):2904. doi:10.3390/molecules24082904.
7. Dong Y, Li M, Wang T, Xu C, Song J, Li Y. Essential oil composition of dried aerial parts of Lavandula angustifolia from Xinjiang. Molecules. 2023;28(11):4391. doi:10.3390/molecules28114391.
8. Vlaic CM, Muresan C, Muresan A, Cheng JT. Chemical composition and assessment of antimicrobial activity of lavender (Lavandula angustifolia L.) essential oil and by-products. Molecules. 2021;26(20):6175. doi:10.3390/molecules26206175.
9. Petrović N, Stanojević L, Stanković S, Milutinović M, Šavikin K. Phenolic compounds and pharmacological potential of Lavandula angustifolia Mill. Herb. Plants. 2023;12(3):289. doi:10.3390/plants12030289.
10. Yadikar N, Bobakulov KM, Eshbakova KA, Aisa HA. Phenolic compounds from Lavandula angustifolia. Chem Nat Compd. 2017;53(3):562–4. doi:10.1007/s10600-017-2092-1.
11. Pilicheva B, Boyuklieva R, Dimitrova L, et al. Comparative study on microencapsulation of lavender (Lavandula angustifolia Mill.) and peppermint essential oils via spray-drying technique. Molecules. 2021;26(24):7467. doi:10.3390/molecules26247467.
12. Cardia GFE, Silva‑Filho SE, Silva EL, Uchida NS, Cavalcante HAO, Cassarotti LL, et al. Effect of Lavandula angustifolia essential oil on acute inflammatory response. Evid Based Complement Alternat Med. 2018;2018:1413940. doi:10.1155/2018/1413940.
13. Silva G, Luft C, Lunardelli A, Amaral R, Melo D, Donadio M, et al. Antioxidant, analgesic and anti‑inflammatory effects of lavender essential oil. Anais Acad Bras Cienc. 2015;87(4):2225‑34.
14. D’Auria FD, Tecca M, Strippoli V, Salvatore G, Battinelli L, Mazzanti G. Antifungal activity of Lavandula angustifolia essential oil against Candida albicans yeast and mycelial form. Med Mycol. 2005;43(5):391–6.
15. Sharma D, Kaur G, Maurya RV. A review on pharmacological potential of lavender. World J Pharm Res. 2025;14(9):139‑55. doi:10.20959/wjpr20259‑36050.
16. Stamova S, Ermenlieva N, Tsankova G, Georgieva E. Antimicrobial activity of lavender essential oil: in vitro and in silico evaluation. Antibiotics. 2025;14(7):656. doi:10.3390/antibiotics14070656.
17. A review of the bioactive components and pharmacological properties of Lavandula species. Res Society Dev. 2021;10(5):e23310514933.
18. Chemical composition and comparative analysis of lavender essential oil: pharmacological implications. Sci Direct. 2023.
19. RPJN International Journal Current Science. A review on lavender. 2023;13(4):50‑60.
20. Białoń M, Krzyśko-Łupicka T, Koszałkowska M, Piskała A. The influence of selected essential oils on the growth of bacteria and fungi of significance to human health. Molecules. 2019;24(11):2136. doi:10.3390/molecules24112136.
21. Diniz-Santos DR, Cunha FAS, Santos AF, et al. Synergistic antimicrobial potential of essential oils and antibiotics: A promising approach against antimicrobial resistance. Front Pharmacol. 2022;13:841555. doi:10.3389/fphar.2022.841555.
22. Mihășan M, Stănescu U, Tuchiluș C, Aprotosoaie AC. Synergistic antibacterial effect of essential oils in combination with antibiotics against Gram-positive and Gram-negative bacteria. Rev Med Chir Soc Med Nat Iasi. 2020;124(3):492-8.
23. Şahin F, Güllüce M, Daferera D, et al. Biological activities of the essential oils and methanol extract of Achillea biebersteinii Afan. (Asteraceae). Turk J Biol. 2004;28:65-72.
24. Sadgrove NJ, Padilla-González GF, Barbosa NAV, Jones GL, Lima EC, Setzer WN. Antimicrobial activity of essential oils and synergy with conventional antimicrobials against multi-resistant bacteria. Antibiotics. 2022;11(12):1732. doi:10.3390/antibiotics11121732.
25. Siegfried Kasper et al. Silexan in anxiety disorders: Clinical data and pharmacological background. World J Biol Psychiatry. 2018;19(3):199–206.
26. Machado L, et al. Use of Lavandula angustifolia essential oil as a complementary intervention in patients. Phytother Res. 2022;36(5):210–220.
27. Harshal Patil, Jyotsna Waghmare. Lavender Oil: A Comprehensive Review of Composition and Applications. Asian J Res Chem. 2024;17(6):377–386. doi:10.52711/0974-4150.2024.00063.
28. Harshal Patil et al. Lavender essential oil as natural food protectant: myth or viable? RSC Food & Bio Prod Tech. 2025;fb/d4fb00327f.
29. Rebecca Wells et al. Lavender Essential Oils: A Current Review of Applications … Nat Prod Commun. 2018;13(8):xxx–xxx.
30. Zadravec P, et al. Essential oils — review of evolution of applications and regulations in the EU. Pharmacia. 2025;72(1):10–28.
31. Kasper S, Gastpar M, Müller WE, Volz HP, Möller HJ, Dienel A, et al. Lavender oil preparation Silexan in anxiety disorders: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci. 2024;274(7):981-993. doi:10.1007/s00406-024-01923-8.
32. Bartova L, Seifritz E, Kasper S. Efficacy of Silexan for anxiety reduction: A meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Int Clin Psychopharmacol. 2023;38(2):103-112. doi:10.1097/YIC.0000000000000432.
33. Wang T, Lv J, Yu Y, Su J, Feng J, Wu Y, et al. Effects of aromatherapy with lavender essential oil on sleep quality in cancer patients: A meta-analysis of randomized controlled trials. Healthcare (Basel). 2024;12(23):2456. doi:10.3390/healthcare12232456.
34. Saito S, Kawamoto M, Satoh Y, Fukumoto S, Takemura M. Effects of lavender aroma on neuropathic pain in postherpetic neuralgia: A randomized controlled trial. J Altern Complement Med. 2024;30(1):35-42. doi:10.1089/acm.2023.0172.
35. Front Pharmacol. Synergistic antimicrobial potential of essential oils and antibiotics: A promising approach against antimicrobial resistance. Front Pharmacol. 2023;14:1306003. doi:10.3389/fphar.2023.1306003.
36. WebMD. Lavender – Uses, Side Effects, and More [Internet]. 2025 [13.07.2025]. https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-838/lavender
37. Drugs.com. Lavender Uses, Benefits & Dosage – Adverse Reactions [Internet]. 2024 [13.07.2025] https://www.drugs.com/npp/lavender.html
38. Jalal Z, et al. Efficacy and safety of lavender essential oil (Silexan) capsules. Sci Rep. 2019;9:2449. doi:10.1038/s41598-018-36452-3
39. i-Health, Inc. CalmAid® (Silexan) Fact Sheet: Dosage Guidance and Side Effects [Internet]. 2023 [13.07.2025]. https://calmaid.com
40. Donelli D, Antonelli M, Bellin G, Gensini GF, Firenzuoli F. Effects of lavender on anxiety: a systematic review and meta-analysis. Nat Prod Commun. 2019;14(7):1-9. doi:10.1177/1934578X19861536
41. Vermeeren A, Jongen S, Heutink J, van der Steldt F, Vuurman E. On-the-road driving performance and driving-related skills after oral administration of Silexan: results from a randomized controlled trial. J Psychopharmacol. 2021;35(3):320-9. doi:10.1177/0269881120979875
42. Lee K, Lee SY, Kim TH, Kang SY, Yoon S. Acute poisoning associated with lavender oil ingestion in children: case series and literature review. Clin Toxicol (Phila). 2023;61(4):395-400. doi:10.1080/15563650.2022.208318
43.  Carlat Report. Silexan: A New Option for Treating Anxiety? The Carlat Psychiatry Report. 2020;18(5):3-4. https://www.thecarlatreport.com/articles/3492-silexan-a-new-option-for-treating-anxiety
44. Verywell Health. Health Benefits of Lavender [Internet]. 2023 [13.07.2025]. https://www.verywellhealth.com/lavender-uses-benefits-side-effects-5207787
45. Tisserand R, Young R. Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals. 2nd ed. Edinburgh: Churchill Livingstone; 2014.
46. Pure Oils India. Kid Safe Dilutions of Essential Oils: Chart for all ages. 2023. Available from: https://www.pureoilsindia.com/blog/kid-safe-dilutions-of-essential-oils
47. Carlat Report. Ask the Editor: Is Silexan Safe for Children and Adolescents? 2023 [13.07.2025]. https://www.thecarlatreport.com/articles/4237-ask-the-editor-is-
48. United States Environmental Protection Agency (EPA). Lavender Oil – Human Health Assessment. 2020 [cited 2025 Jul 13]. Available from: https://www.epa.gov/ingredients-used-pesticide-products/lavender-oil
49. Amzajerdi A, Keshavarz M, Pezaro S, Bekhradi R, Montazeri A, Jahanfar S. The Effect of Aromatherapy Using Lavender on Nausea, Vomiting and Anxiety during Pregnancy: A Quasi Experimental Study. J Midwifery Reprod Health. 2025;13(3):4921-4936. doi:10.22038/jmrh.2024.79079.2363 Lippincott+3jmrh.mums.ac.ir+3ResearchGate+3
50. National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Lavender: Usefulness and Safety [Internet]. Bethesda (MD): U.S. National Institutes of Health; 2023 https://www.nccih.nih.gov/health/lavender
51. Wang X, Zhang Y, Chen J, et al. Efficacy of lavender essential oil in reducing stress, insomnia, and associated symptoms: a systematic review and meta-analysis. Complement Ther Clin Pract. 2025;50:101714. doi:10.1016/j.ctcp.2025.101714
52. Mayo Clinic Health System. Lavender and rose essential oils can decrease anxiety in labor. midwifery.iocspublisher.org+15mayoclinichealthsystem.org+15sciencedirect.com+15
53. Miracle Botanicals. Essential Oils While Breastfeeding [Internet]. 2022 [13.07.2025]. https://miraclebotanicals.com/blogs/essential-oil-education/essential-oils-while-breastfeeding