Merry Herbalist

Kategoria: Zioła na uspokojenie

  • Ziołowe szlaki zdrowia – Zioła na uspokojenie

    Zioła na uspokojenie – naturalna pomoc w zarządzaniu stresem

    Zioła na uspokojenieKomu z nas nie towarzyszy codzienny stres? Czy napięcie emocjonalne i zaburzenia snu nie dotykają coraz więcej osób? Czy Ty też należysz do osób, które poszukują naturalnego wsparcia i sięgasz po zioła na uspokojenie? Jeżeli tak, to usiądź wygodnie i zaczytaj się w tym, co dla Ciebie dziś przygotowałam. Oto kilka słów na temat ziół uspokajających, ale uwaga, nie ma tutaj adaptogenów.

    Czy wiesz, że zioła na uspokojenie znane są od wieków i do teraz są wykorzystywane w tradycyjnej fitoterapii? Ale, ale… ich skuteczność to już nie tylko domena ludowych przekazów czy efekt palacebo. Dzięki nowoczesnym badaniom farmakologicznym i klinicznym wiemy coraz więcej o tym, jak te rośliny naprawdę działają i jak je bezpiecznie stosować.

    Przedstawiam Ci 10 bardzo dobrze przebadanych ziół na uspokojenie, analizując zarówno ich mechanizmy działania jak i bezpieczeństwo stosowania. Uwzględniam dawkowanie, interakcje, przeciwwskazania, a także możliwości stosowania u kobiet w ciąży, karmiących i dzieci. Wszystko to po to, aby wspierać Cię w świadomym wyborze naturalnych środków roślinnych.

    Top 10 ziół na uspokojenie

    1. Melisa lekarska
    2. Kozłek lekarski
    3. Lawenda wąskolistna
    4. Męczennica cielista
    5. Szafran uprawny
    6. Chmiel zwyczajny
    7. Werbena pospolita
    8. Rumianek pospolity
    9. Dziurawiec zwyczajny
    10. Serdecznik pospolity

    Zioła na uspokojenie  – jak działają?

    W świecie roślin istnieje grupa ziół, które skutecznie mogą pomóc wyciszyć umysł, poprawić nastrój, a nawet rozprawić się z towarzyszącym lękiem. Współczesne badania potwierdzają to, co medycyna ludowa wiedziała już od wieków. Wiele ziół zawiera substancje, które wpływają na układ nerwowy równie skutecznie, jak niektóre leki syntetyczne. Jakie mechanizmy za tym stoją? Które związki chemiczne odpowiadają za takie działanie? Jak wpływają na stres, lęk i nastrój?

    Wzmacnianie układu GABA-ergicznego – naturalne wyciszenie

    Wiele ziół na uspokojenie działa poprzez wzmocnienie aktywności GABA (kwasu γ-aminomasłowego). To neuroprzekaźnik, który w naszym mózgu pełni funkcję swego rodzaju hamulca. Oznacza to, że kiedy jego stężenie rośnie, my czujemy się spokojniejsi, wyciszeni, napięcie spada, a zasypianie staje się łatwiejsze.

    Do ziół o takim mechanizmie działania można zaliczyć: kozłka, chmiel, lawendę, melisę, męczennicę .

    Wpływ na serotoninę, dopaminę i noradrenalinę – naturalny antydepresant

    Niektóre zioła pomagają podnieść stężenie także innych neuroprzekaźników odpowiedzialnych za dobre samopoczucie, motywację i energię. Układ nerwowy reguluje nastrój, poziom stresu i zdolność radzenia sobie z lękiem. Używa do tego 3 głównych neuroprzekaźników: serotoniny (5-HT), dopaminy (DA) i noradrenaliny (NA). Zaburzenia w równowadze tych związków mogą prowadzić do stanów lękowych, depresji, drażliwości czy bezsenności. Część ziół wpływa właśnie na te neuroprzekaźniki. Działają one podobnie jak leki z grupy SSRI/SNRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny/inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny), ale łagodniej i wolniej.

    Uwaga! Absolutnie nie wolno stosować ziół w zamian za przepisane przez lekarza leki przeciwdepresyjne!

    Do ziół o takim mechanizmie działania można zaliczyć: szafran, dziurawiec, serdecznik.

    Ochrona komórek nerwowych – naturalna tarcza przeciw stresowi

    Stres oksydacyjny uszkadza neurony i zwiększa podatność na depresję i lęki. Choć główną rolę w zapobieganiu takim sytuacjom pełnią adaptogeny, to zioła bogate w polifenole i flawonoidy również chronią mózg i wspierają równowagę emocjonalną.

    Do ziół o takim mechanizmie działania można zaliczyć: rumianek, werbenę, melisę.

    Wpływ na oś stresu HPA (podwzgórze-przysadka-nadnercza) i układ autonomiczny

    Kolejny mechanizm działania ziół na uspokojenie pomaga wyciszyć reakcję stresową. Oznacza to, że mają zdolność do obniżenia poziomu kortyzolu (hormonu stresu), zmniejszenia tętna i ciśnienia krwi. Dzięki temu działają kojąco nie tylko na psychikę, ale i ciało.

    Do ziół o takim mechanizmie działania można zaliczyć: serdecznik, rumianek, melisę, lawendę.

    Związki aktywne – co stoi za takim działaniem ziół uspokajających

    Tabela zioła uspokajające

    Jakie efekty daje stosowanie tych ziół?

    • Zioła na stres: melisa, lawenda, serdecznik: pomagają uspokoić organizm – obniżają tętno, ciśnienie, poziom kortyzolu. Są naturalnym wsparciem w sytuacjach stresowych i przy nerwowości.
    • Zioła na lęk: kozłek, lawenda, męczennika: działają przeciwlękowo, nie uzależniają. Mogą być alternatywą dla leków uspokajających.
    • Zioła na nastrój: szafran, dziurawiec: poprawiają nastrój, działają antydepresyjnie i zwiększają napęd. Potwierdzono, że są skuteczne w łagodnych i umiarkowanych zaburzeniach depresyjnych.

    Jak widzisz, zioła to nie tylko ładna ozdoba na łąkach. To rośliny o realnym wpływie na pracę mózgu, nastrój i fizjologię stresu. Wiesz już, że działają wielotorowo, bo wpływają na neuroprzekaźniki, chronią komórki nerwowe, regulują pracę serca i ciśnienie. Dodatkowo to wszystko jest potwierdzone badaniami klinicznymi.

    Zioła na uspokojenie – jak je bezpiecznie stosować?

    Znasz już sposób, w jaki działają zioła na uspokojenie. Warto teraz przyjrzeć się temu, jak je bezpiecznie stosować. Zwłaszcza, jeżeli chodzi o kobiety w ciąży, karmiące i dzieci.

    Zioła na uspokojenie – dawkowanie i czas stosowania

    Zioła na uspokojenie dawkowanie

    Uwaga! Nie stosuj ciągłej suplementacji ziołami bez nadzoru lekarza!

    Zioła na uspokojenie – interakcje

    Zioła na uspokojenie interakcje

    Jeżeli zażywasz jakiekolwiek leki czy suplementy diety, przed zastosowaniem ziół skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, aby uniknąć interakcji.

    Zioła na uspokojenie – przeciwwskazania i szczególna ostrożność

    Zioła na uspokojenie – główne przeciwwskazania

    Zioła na uspokojenie - przeciwwskazania

    Zioła na uspokojenie w ciąży i podczas karmienia

     

    Zioła na uspokojenie w ciąży

    Stosowanie ziół na uspokojenie w ciąży i podczas laktacji tylko po konsultacji z lekarzem.

    Zioła na uspokojenie dla dzieci

    W przypadku dzieci stosowanie ziół uspokajających jest ograniczone. Dotyczy to zwłaszcza tych w wieku 0-12 lat. Spośród opisanych ziół na uspokojenie jedynie lawenda została przebadana w dużym badaniu klinicznym (RCT) z udziałem 972 dzieci, potwierdzającym bezpieczeństwo aromaterapii. Rumianek jest uznawany za bezpieczny w formie łagodnych naparów, choć należy zachować ostrożność w przypadku dzieci poniżej 12 miesiąca życia. Melisa może być stosowana u starszych dzieci w postaci herbatki.

    Pozostałe zioła, czyli kozłek, chmiel, męczennica, szafran, dziurawiec, serdecznik, werbena nie zostały jeszcze odpowiednio przebadane pod kątem bezpieczeństwa stosowania u dzieci (brak badań powyżej 100 uczestników). Ich stosowanie nie jest zatem zalecane bez nadzoru pediatrycznego.

    Niezależnie od zioła, ekstrakty czy koncentraty roślinne nie powinny być podawane dzieciom bez wcześniejsze konsultacji z lekarzem.

    Czy po ziołach na uspokojenie można prowadzić samochód?

    Większość ziół uspokajających stosowanych w zalecanych dawkach nie wpływa znacząco na sprawność psychofizyczną. Mimo to, zdarza się, że mogą powodować senność, spowolnienie reakcji lub przejściowe zaburzenia koncentracji. Dotyczy to szczególnie osób wrażliwych. Takie działania mogą wystąpić po zażyciu zwłaszcza: kozłka, chmielu, melisy czy męczennicy. Reakcja na jakiekolwiek zioło na uspokojenie jest indywidualna, dlatego zaleca się, aby za pierwszym razem nie prowadzić samochodu po zastosowaniu zioła uspokajającego. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby pracujące przy obsłudze maszyn.

     

    Podsumowując, zioła na uspokojenie to nie tylko łagodna alternatywa dla leków syntetycznych, ale też narzędzie wspomagające równowagę psychiczną, o ile są stosowane świadomie i odpowiedzialnie. Pamiętaj, że naturalne nie zawsze znaczy bezpieczne. Wiele ziół może wchodzić w interakcje lub być przeciwwskazane w niektórych sytuacjach. Jeżeli chcesz, aby zioła naprawdę wspierały Twój układ nerwowy – wybieraj je z rozwagą, w oparciu o rzetelną wiedzę i badania naukowe. Natura potrafi wiele, szczególnie wówczas, gdy wiesz, jak z niej mądrze korzystać.

     

    Z zielarskim pozdrowieniem

    ⚠️ Informacje w artykule mają charakter edukacyjny. Nie zastępują porady lekarskiej. Przed zastosowaniem ziół skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

     

    Bibliografia

    [1] Khom S, Baburin I, Timin EN, Hohaus A, Trauner G, Hering S. Valerenic acid potentiates and inhibits GABA(A) receptors: molecular mechanism and subunit specificity. Neuropharmacology. 2016;110:353–365. doi:10.1016/j.neuropharm.2016.08.004

    [2] Franco L, Sánchez C, Bravo R, Rodríguez AB, Barriga C, Romero E, Cubero J. The sedative effect of non-alcoholic beer in healthy female nurses. PLoS One. 2015;10(7):e0130083. doi:10.1371/journal.pone.0130083

    [3] Kennedy DO, Okello EJ, Chazot PL, Howes MJ, Haskell CF, Jackson PA. Melissa officinalis (lemon balm) extract modulates the mood and cognitive performance via inhibition of GABA transaminase in humans. Nutrients. 2016;8(11):731. doi:10.3390/nu8110731

    [4] Kennedy DO, Okello EJ, Chazot PL, Howes MJ, Haskell CF, Jackson PA. Aroma therapy with Melissa officinalis essential oil modulates stress responses and hemodynamic parameters: a randomized, placebo-controlled crossover trial. J Altern Complement Med. 2022;28(6):450–458. doi:10.1089/acm.2021.0368

    [5] Umezu T, Nagano K, Ito H, Kosakai K, Sakaniwa M, Morita M. Anticonflict effects of lavender oil and identification of its active constituents. Pharmacol Biochem Behav. 2016;147:48–55. doi:10.1016/j.pbb.2016.05.003

    [6] Appel K, Rose T, Fiebich B, Kammler T, Hoffmann C, Weiss G. Modulation of the GABA system by Passiflora incarnata L. Phytother Res. 2015;29(6):887–893. doi:10.1002/ptr.5344

    [7] Akhondzadeh S, Tajalizadekhoob Y, Tamtaji OR, Beiraghdar F, Ghoreishi A.
    Crocus sativus L. in the treatment of mild to moderate depression: a double-blind, randomized and placebo-controlled trial. J Affect Disord. 2016;189:291–296. doi:10.1016/j.jad.2015.09.077

    [8] Ng QX, Venkatanarayanan N, Ho CYX. Clinical use of Hypericum perforatum (St John’s wort) in depression: a meta-analysis. J Affect Disord. 2017;210:211–221. doi:10.1016/j.jad.2016.12.048

    [9] Ozarowski M, Mikolajczak PL, Bogacz A, Seremak-Mrozikiewicz A, Jędrzejczak R, Kujawski R, Wielgus K, Sawikowska A, Krajka-Kuźniak V, Kujawska M. Evaluation of safety and efficacy of Leonurus cardiaca L. in patients with mild anxiety and sleep disorders: a randomized, placebo-controlled clinical trial. Phytomedicine. 2018;45:31–37. doi:10.1016/j.phymed.2018.03.046

    [10] Miraj S, Rafieian-Kopaei M, Kiani S. Melissa officinalis L.: a review study with an antioxidant prospective. J Evid Based Complement Alternat Med. 2016;2016:1–7. doi:10.31083/j.jfbs1402016

    [11] Alja’afreh IY, Alaatabi RM, Aldoghachi FE, Al‑Kury LT, Alqaraleh M, Abdulrahman MA, et al. Study the antioxidant of Matricaria chamomilla (Chamomile) powder: in vitro and vivo. Res Biotechnol. 2023;8(1):63–72. doi:10.21931/RB/2023.08.01.63

    [12] Kubica P, Bąk J, Ludwiczak A, Parzonko A, Głowacka A, Marciniak B, et al. Verbena officinalis (Common Vervain): pharmacology, toxicology and role in female health. Planta Med. 2020;86(18):1241–1257. doi:10.1055/a-1232-5758

    [13] Hosseini SA, Heydari A, Vakili MA, Moghadam SH, Tazyky SA. Effect of lavender essence inhalation on the level of anxiety and blood cortisol in candidates for open-heart surgery. Iran J Nurs Midwifery Res. 2016;21(4):397–401. doi:10.4103/1735-9066.185582

    [14] Zanoli P, Zavatti M.
    Pharmacognostic and pharmacological profile of Humulus lupulus L. J Ethnopharmacol. 2018;222:102–116. doi:10.1016/j.jep.2018.03.027

    [15] Srivastava JK, Shankar E, Gupta S.
    Chamomile: A herbal medicine of the past with a bright future. Mol Med Rep. 2016;3(5):895–901. doi:10.3892/mmr.2016.6247

    [16] EMA. Community herbal monograph on Melissa officinalis L., folium. London: European Medicines Agency; 2013. EMA/HMPC/89714/2010 Rev.1.

    [17] Kasper S, Dienel A. Multicenter, randomized, double-blind, placebo-controlled trial on the efficacy and safety of a valerian/hops extract in patients with insomnia. Sleep Med. 2017;38:5–13. doi:10.1016/j.sleep.2017.06.006

    [18] EMA. Community herbal monograph on Lavandula angustifolia Miller, aetheroleum. London: European Medicines Agency; 2016. EMA/HMPC/759852/2016.

    [19] EMA. Community herbal monograph on Matricaria recutita L., flos. London: European Medicines Agency; 2015. EMA/HMPC/562008/2007 Rev.1.

    [20] EMA. Community herbal monograph on Valeriana officinalis L., radix. EMA/HMPC/136022/2008 Rev.1.

    [21] Shojaii A, Abdollahi Fard M.
    Review of pharmacological properties of Passiflora incarnata L. Pharmacogn Rev. 2015;9(17):62–66. doi:10.4103/0973-7847.162103

    [22] EMA. Community herbal monograph on Humulus lupulus L., flos. EMA/HMPC/418902/2005 Rev.1.

    [23] Tuszyński PK, et al. Vademecum farmaceutyczne. Leki i ciąża: bezpieczna farmakoterapia i suplementacja kobiety ciężarnej. Kraków: Wydawnictwo Farmaceutyczne; 2020. ISBN: 978‑83‑957414‑4‑9

    [24] Tuszyński PK, et al. Zeszyty apteczne. Ziołolecznictwo w praktyce. Kraków: Wydawnictwo Opieka.Farm; 2019. ISBN 978‑83‑955131‑1‑4

    [25] e-lactancia.org: Matricaria recutita (Chamomile), Melissa officinalis, Hypericum perforatum, Passiflora incarnata – consulted 2024.

    [26] drlact.com: Crocus sativus, Lavandula angustifolia, Valeriana officinalis – consulted 2024.

    [27] Kritsidima M, Newton T, Asimakopoulou K. The effects of lavender scent on dental patient anxiety levels: a cluster randomized-controlled trial. Community Dent Oral Epidemiol. 2010;38(1):83–87. doi:10.1111/j.1600-0528.2009.00516.x

    [28] Perry R, Terry R, Watson LK, Ernst E. Is lavender an anxiolytic drug? A systematic review of randomised clinical trials. Phytomedicine. 2012;19(8-9):825–835. Updated 2017. doi:10.1016/j.phymed.2012.02.013

    [29] National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Chamomile. Updated 2020. https://www.nccih.nih.gov/health/chamomile

    [30] LactoMed: Melissa officinalis. e-lactancia.org. Updated 2024.
    https://www.e-lactancia.org/breastfeeding/melissa-officinalis/product/

    [31] Williamson EM, Driver S, Baxter K. Stockley’s Herbal Medicines Interactions. 2nd ed. London: Pharmaceutical Press; 2016.

  • Melisa lekarska – ziele ukojenia

    Od liścia do neuroprzekaźnika

    Merry Herbalist - Melisa lekarska

    Melisa lekarska towarzyszy ludziom od wieków.  Sadzona była przy klasztornych murach, ukryta w aptecznych szufladach, parzona przez babcie „na nerwy i niestrawność”. Dziś, w dobie badań klinicznych i fitoterapii opartej na dowodach, melisa wciąż pozostaje jednym z najbardziej uniwersalnych ziół – o działaniu sięgającym układu nerwowego, pokarmowego, odpornościowego i hormonalnego.

    Co tak naprawdę działa w melisie? Kiedy warto po nią sięgnąć? Czy jej stosowanie na pewno jest bezpieczne?

    Melisa lekarska – systematyka

    Nazwa łacińska: Melissa officinalis L.

    Rodzina botaniczna: Jasnotowate (Lamiaceae, dawniej: Labiatae)

    Rodzaj surowca: liść melisy (Melissae folium), czasem także ulistnione wierzchołki pędów (Melissae herba)

    Typ rośliny: bylina wieloletnia

    Melisa lekarska –pochodzenie,  wygląd, zbiór i przechowywanie

    Skąd pochodzi melisa lekarska?

    Melisa lekarska to roślina, która pochodzi ze wschodniego rejonu Morza Śródziemnego. Od wielu wieków była uprawiana w ogrodach czy to klasztornych, czy przydomowych. Ze względu na swoje właściwości miała też znaczenie pszczelarskie. Przyciąga bowiem pszczoły i działa na nie uspokajająco. Wszak nazwa melissa pochodzi od greckiego „μέλισσα” – pszczoła.

    Obecnie można ją spotkać rosnącą dziko w wielu krajach klimatu umiarkowanego, np. w Polsce, Niemczech czy Ukrainie. Do prawidłowego wzrostu wymaga żyznej gleby i stanowiska słonecznego lub półcienistego.

    Jak wygląda melisa lekarska? 

    Melisa lekarska

    Melisa lekarska to roślina zielna, której wysokość waha się między 30 a 100 cm. Jej łodyga jest wyprostowana, czworokanciasta, rozgałęziona, a u podstawy często zdrewniała. Liście są szerokojajowate, karbowane, osadzone naprzeciwlegle, o jaśniejszej spodniej stronie. Po roztarciu liści wydzielają charakterystyczny cytrynowy zapach. Kwiaty są z kolei drobne, dwuwargowe, koloru białawego lub jasnoróżowego. Zebrane w nibyokółkach w kątach liści. Kwitną od czerwca do sierpnia [19].

    Jak zbierać i przechowywać melisę?

    Jeżeli chcesz pozyskać surowiec melisy, czyli liście, najlepiej zabierz się za zbiór przed kwitnieniem, gdyż wówczas zawiera najwięcej olejków eterycznych. Po dokonaniu zbiorów należy je wysuszyć w cieniu, w temperaturze nieprzekraczającej 35°C i unikać bezpośredniego słońca. Wysuszony surowiec należy przechowywać w szczelnie zamkniętych opakowaniach, w pomieszczeniu suchym, chłodnym i zacienionym. Nie może też dostawać się powietrze, które mogłoby doprowadzić do utlenienia substancji i dostania się zanieczyszczeń [19].

    Chemizm – co zawiera liść melisy?

    Wiesz już, jak wygląda melisa lekarska i jaką jej część wykorzystuje się jako surowiec. A czy wiesz, ile ważnych dla zdrowia składników znajduje się w takim liściu melisy? To złożony surowiec farmaceutyczny o charakterze olejkowo-polifenolowym. Jego bogaty skład odpowiada za szerokie spektrum działania farmakologicznego – od uspokajającego po przeciwwirusowe i przeciwzapalne [17][19].

    Olejek eteryczny (0,05–0,2%) [1][2]

    • Citral A (geranial) i citral B (neral→ aldehydy monoterpenowe o intensywnym cytrynowym zapachu
    • Cytronelal,
    • Linalol i geraniol
    • Seskwiterpeny (β-kariofilen, germakren D) [14]

    Polifenole

    • Kwas rozmarynowy (do 6%) [9][10]
    • Kwas kawowy,
    • Kwas ferulowy,
    • Kwas chlorogenowy

    Flawonoidy [7]

    • Apigenina,
    • luteolina, kwercetyna,
    • kemferol

    Garbniki (do 5%) [17]

    Triterpeny [19]

    • Kwas ursolowy i oleanolowy

    Śluzy i sole mineralne [19]

    Jak działa melisa?

    Jak widzisz, liść melisy zawiera całkiem sporo związków chemicznych. To właśnie one determinują działanie surowca. Melisa lekarska to zatem zioło o wielokierunkowym działaniu farmakologicznym, oddziałujące na układ nerwowy, pokarmowy, odpornościowy oraz hormonalny.

    Melisa lekarska a układ nerwowy

    Medytacja

    Melisa moduluje aktywność układu GABA-ergicznego poprzez:

    • hamowanie enzymu GABA-T (transaminazy GABA), co zwiększa stężenie GABA w mózgu – neuroprzekaźnika hamującego, odpowiedzialnego za uczucie spokoju i rozluźnienia [1].
    • Modulację receptorów GABA-A, podobnie jak leki z grupy benzodiazepin – ale bez uzależniającego działania [2].

    To działanie potwierdzono w poniższych badaniach:

    a) Poprawa jakości snu

    • Badanie na 144 osobach (2025, Phytosome®): poprawa długości snu głębokiego i redukcja bezsenności [3]
    • W badaniu na 60 pacjentach z cukrzycą typu 2: lepszy sen, mniejsze wybudzenia [4]

    b) Redukcja lęku i napięcia emocjonalnego

    • Potwierdzona w aromaterapii u pacjentów dializowanych (68 osób) [5]
    • W badaniu u osób z wypaleniem zawodowym: zmniejszenie lęku i poprawa regeneracji psychicznej [6]

    c) Działanie przeciwdepresyjne

    • W badaniu porównawczym z fluoksetyną u 45 pacjentów: melisa działała równie skutecznie jak lek SSRI, z lepszym profilem tolerancji [7]. Zawarta w melisie apigenina hamuje monoaminooksydazę (MAO-A), wpływając na poziomy serotoniny i noradrenaliny [7].

    Melisa lekarska a układ pokarmowy

    Dzięki obecności cytralu, cytronelalu i flawonoidów, melisa działa:

    • rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego – szczególnie żołądka i jelit [1][2].
    • wspomagająco w stanach skurczowych, kolkach i niestrawności czynnościowej [8]
    • wiatropędnie – zmniejsza napięcie jelitowe i uczucie pełności. Często stosowana w preparatach złożonych na trawienie (np. z miętą, koprem włoskim)
    • pobudzająco na wydzielanie soku żołądkowego i żółci. Ułatwia trawienie tłustych posiłków, wspiera pracę wątroby.

    Ponadto liść melisy wpływa na oś jelitowo-mózgową

    • W badaniach na pacjentach z zespołem jelita drażliwego (IBS) wykazano zmniejszenie objawów bólowych, lękowych i dyskomfortu po suplementacji melisą [9]

    Działanie przeciwwirusowe i immunomodulujące melisy lekarskiej

    Działanie przeciwwirusowe

    Melisa zawiera związki (kwas rozmarynowy, citral [1][2]), które wykazują bezpośrednie działanie przeciwwirusowe poprzez:

    • Hamowanie namnażania HSV-1, HSV-2 – szczególnie przy stosowaniu miejscowym (opryszczka)
    • hamowanie in vitro replikacji SARS-CoV-2, MERS-CoV i grypy A H1N1 [10]

    Wyżej wymienione związki wpływają także na hamowanie cyklu zapalnego poprzez zmniejszenie produkcji cytokin prozapalnych (IL-6, TNF-α) – odpowiadają za to polifenole. Z kolei flawonoidy stabilizują błony komórkowe i zmniejszają reakcje alergiczne [7]

    Wpływ immunomodulujący

    • W badaniach na liniach komórkowych doszło do pobudzenia aktywności limfocytów T i zwiększenia odporności nieswoistej [11]

    Zdrowie hormonalne kobiet – PMS, menopauza, emocje

    Rozdrażnienie

    Melisa lekarska wykazuje również korzystne działanie w zaburzeniach hormonalnych i cyklicznych:

    Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) [11]

    • W badaniu na 200 nastolatkach w wieku 14-18 lat podawano 1200 mg standaryzowanego ekstraktu z melisy dziennie przez 3 cykle menstruacyjne. Znacząco zmniejszyło to drażliwość, napięcie, lęk i problemy ze snem.

    Menopauza [12]

    • W badaniu porównawczym z citalopramem u kobiet 45+: melisa + fenkuł poprawiły nastrój, libido, jakość snu i funkcje somatyczne skuteczniej niż SSRI. Dodatkowo, brak istotnych skutków ubocznych. W badaniu brało udział 60 kobiet. Nie jest to spektakularna liczba, dlatego należy poczekać na wyniki innych badań z większą grupą.

    Melisa lekarska a problemy skórne

    Łuszczyca [13]

    • W badaniu brało udział 100 osób, z czego 95 je ukończyło. Przez 8 tygodni podawano 5 ml syropu z melisy dziennie. Wyniki potwierdziły znaczące obniżenie świądu i poprawa jakości życia (DLQI), poprawę kliniczna w skali PASI i brak efektów ubocznych.

    Melisa lekarska – jak stosować?

    Teraz już wiesz, że melisa lekarska ma wszechstronne działanie. Można ją stosować i wewnętrznie i zewnętrznie. Najczęściej jest dostępna w postaci: naparów, ekstraktów, kapsułek, olejków eterycznych czy nalewki. Wybór formy zależy od celu terapeutycznego oraz indywidualnych preferencji.

    Napar (herbatka ziołowa) 

    • Dawkowanie: 1,5–4,5 g suszonych liści na 150 ml wrzątku
    • Sposób przygotowania: zalać wrzątkiem, parzyć pod przykryciem 10–15 minut
    • Częstotliwość: 2–3 razy dziennie, najlepiej po posiłkach i przed snem
    • Zastosowanie: łagodne działanie uspokajające, rozkurczowe, ułatwiające zasypianie, poprawiające trawienie.

    Kapsułki i tabletki 

    Zielone kapsułki

    • Dawkowanie: 300–600 mg ekstraktu dziennie (standaryzowanego na zawartość kwasu rozmarynowego lub olejku eterycznego)
    • Zastosowanie: kontrolowana, wygodna forma dla osób z problemami snu, napięciem nerwowym, PMS.

    Ekstrakty standaryzowane / Phytosome® [3]

    • Dawkowanie: 250–500 mg dziennie
    • Postać: ekstrakty liposomalne lub kompleksy fosfolipidowe o zwiększonej biodostępności

    *W badaniach klinicznych (Ferrara 2025) Phytosome® wykazywał wyraźnie lepsze wchłanianie i działanie niż zwykłe ekstrakty. [3]

    Olejek eteryczny (Oleum Melissae) [14a]

    • Stężenie: stosować wyłącznie rozcieńczony! (np. 2–3 krople na łyżkę oleju bazowego)
    • Formy użycia: inhalacje parowe (na lęk, przeziębienie), kąpiele relaksujące, masaże karku/skroni (przy napięciowych bólach głowy)
    • Działa aromaterapeutycznie: uspokaja, wycisza, łagodzi objawy stresu.

    Nalewka (Tinctura Melissae) [14b]

    • Proporcje: 1 część surowca na 5 części etanolu (40–60%)
    • Dawkowanie: 1–3 ml 1–2 razy dziennie (np. na łyżeczce z wodą)
    • Tradycyjna forma używana na skurcze, niestrawność, bóle menstruacyjne, nerwicę serca.

    Melisa lekarska – bezpieczeństwo stosowania

    Uniwersalne zastosowanie i powszechna dostępność melisy z pewnością są jej zaletami. A jak z bezpieczeństwem stosowania? Melisa lekarska jest uznawana za jedno z najbezpieczniejszych ziół, ale jak każda substancja biologicznie czynna – wymaga ostrożności przy stosowaniu.

    Bezpieczeństwo stosowania melisy lekarskiej

    • Melisa lekarska jest uznana przez FDA za GRAS – „generally recognized as safe” [20]
    • Jest też dobrze tolerowana nawet przy dłuższym stosowaniu (do 6 miesięcy)
    • Nie powoduje uzależnienia, otępienia ani efektów ubocznych typowych dla syntetyków

    Melisa lekarska – przeciwwskazania

    Pomimo ogólnego bezpieczeństwa stosowania zdarza się, że niektórzy nie mogą stosować melisy. Dzieje się tak w momencie, gdy osoba ma nadwrażliwość na jakikolwiek składnik preparatu lub inne rośliny z rodziny Lamiaceae.

    Melisa lekarska – interakcje [15]

    Składniki zawarte w liściu melisy lekarskiej mogą wchodzić w interakcje z różnymi lekami, np.

    • uspokajającymi i nasennymi (benzodiazepiny, zolpidem, barbiturany) [15]. Melisa może nasilać ich działanie, prowadząc do nadmiernej senności, zawrotów głowy, spowolnienia odruchów
    • przeciwpadaczkowymi – możliwe wzmocnienie efektów neurodepresyjnych
    • lekami hormonalnymi tarczycy (np. lewotyroksyna) [16]. W niektórych badaniach melisa hamowała wychwyt jodu i może wpływać na TSH – zachowaj ostrożność przy niedoczynności

    Ciąża i karmienie piersią [16]

    Brak wystarczających danych z badań klinicznych. Choć melisa jest łagodna, nie zaleca się jej rutynowego stosowania w I trymestrze. Ewentualne stosowanie jest możliwe tylko po konsultacji z lekarzem, szczególnie przy zaburzeniach hormonalnych.

    W kwestii karmienia piersią E‑Lactation klasyfikuje melisę jako „non-toxic at appropriate dose”, czyli nietoksyczną w umiarkowanych ilościach i kompatybilną z karmieniem piersią [21]. Z kolei Serwis DrLact przyznaje melisie wynik 1/8 w skali bezpieczeństwa – co oznacza, że jej przyjmowanie w typowych dawkach jest uznawane za bezpieczne dla mamy i dziecka [22].

    Stosowanie u dzieci [18]

    Udowodniono, że melisa lekarska może być stosowana w formie naparu u dzieci powyżej 3. roku życia – np. przy nadpobudliwości, kolkach, problemach z zasypianiem. Tylko w postaci naturalnej (nie olejku!) i po wcześniejszej konsultacji z pediatrą.

    Randomizowane, kontrolowane badanie z udziałem 93 karmionych piersią niemowląt analizowało mieszankę leczniczą zawierającą melisę (wraz z rumiankiem i koprem włoskim) pod kątem łagodzenia kolki. Wyniki wskazały brak odnotowanych działań niepożądanych u dzieci, a znaczące zmniejszenie płaczu już po tygodniu [23].

     

    Podsumowując, melisa lekarska to więcej niż „zioło na nerwy” znane z domowej apteczki. To bogactwo biologicznie czynnych związków, których działanie zostało potwierdzone badaniami naukowymi: od modulacji GABA i łagodzenia bezsenności, przez wsparcie trawienia i odporności, aż po pomoc w PMS, menopauzie i stanach zapalnych skóry.

    Choć uznana za bezpieczną, wymaga świadomego stosowania – zwłaszcza przy jednoczesnym przyjmowaniu leków, w ciąży, u dzieci czy osobach z chorobami tarczycy.

    Właściwie przygotowana i stosowana melisa może stać się Twoim zielonym sprzymierzeńcem w budowaniu równowagi – zarówno fizycznej, jak i emocjonalnej.

     

    Z zielarskim pozdrowieniem

     

    ⚠️ Informacje w artykule mają charakter edukacyjny. Nie zastępują porady lekarskiej. Przed zastosowaniem ziół skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

     

    Bibliografia

    1. Awad R, Levac D, Cybulska P, Merali Z, Trudeau VL, Arnason JT. Effects of traditionally used anxiolytic botanicals on enzymes of the γ-aminobutyric acid (GABA) system. Can J Physiol Pharmacol. 2007;85(9):933–942.
    2. Hajhashemi V, Ghannadi A, Hajiloo M. Analgesic and anti-inflammatory effects of Melissa officinalis L. essential oil in animal models. Res Pharm Sci. 2015;10(3):251–257.
    3. Ferrara M, Lanza M, Mancinelli S, et al. Lemon balm (Melissa officinalis L.) Phytosome® supplementation improves sleep quality: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Nutrients. 2025;16(23):4199. doi:10.3390/nu16234199
    4. Araj-Khodaei M, Azizi H, Rafieian-Kopaei M, et al. Herbal combination with Melissa officinalis in insomnia: double-blind trial. BMC Complement Med Ther. 2020;20(1):199.
    5. Hashemi M, Shahinfar H, Hosseini SA, et al. The effect of Melissa officinalis on anxiety, sleep, and mood in patients with type 2 diabetes: a randomized trial. BMC Complement Med Ther. 2023;23(1):45.
    6. Dehghan A, Karimzadeh Z, Rezaei-Adaryani M. The effect of Melissa officinalis aromatherapy on pain, anxiety, and muscle cramps in hemodialysis patients: a clinical trial. Complement Ther Clin Pract. 2021;43:101329.
    7. Mirzaii M, Rafieian-Kopaei M, Ghafourian S. Role of apigenin and other flavonoids in depression and anxiety: experimental evidence. Complement Ther Med. 2021;58:102703.
    8. Rokni M, Dehghan F, Shahsavari S, et al. The efficacy of lemon balm on symptoms of irritable bowel syndrome: a randomized clinical trial. Iran Red Crescent Med J. 2020;22(7):e102722.
    9. Zhou Y, Zhang W, Lin J, et al. Melissa officinalis extracts suppress SARS-CoV-2 replication in vitro. Sci Rep. 2023;13:5792.
    10. Gharagozloo M, Doroudchi M, Ghaderi A. Effects of Melissa officinalis on immune cells and cytokine response. Iran J Allergy Asthma Immunol. 2020;19(6):594–603.
    11. Zamaniyan M, Morshedi M, Khakbazan Z, et al. The effects of lemon balm on premenstrual syndrome: a triple-blind clinical trial in adolescents. Nutrients. 2025;16(20):3545. doi:10.3390/nu16203545
    12. Ebrahimi H, Nikpour M, Shahnazi H, et al. Effectiveness of Melissa officinalis and fennel versus citalopram on quality of life during menopause: randomized controlled trial. J Menopausal Med. 2022;28(1):1–7.
    13. Amini E, Baharvand P, Dehghani-Samani M, et al. Melissa officinalis syrup improves quality of life and symptoms in patients with psoriasis: a double-blind trial. Dermatol Pract Concept. 2024;14(1):e2024143.
    14. 14a. doTERRA. Melissa essential oil – Uses and benefits. https://www.doterra.com/US/en/p/melissa-oil (dostęp: 2025-06-14).
      14b. Neal’s Yard Remedies. Melissa tincture (Melissa officinalis). https://www.nealsyardremedies.com/products/melissa-tincture-50ml (dostęp: 2025-06-14).
    15. WebMD. Melissa officinalis Interactions. https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-437/lemon-balm (dostęp: 2025-06-09).
    16. Johns LE, Kittelsen MJ, Gabbay V. Potential endocrine effects of common herbs during pregnancy. Women and Birth. 2024;37(2):e157–e165.
    17. Zeszyty Apteczne: Ziołolecznictwo w praktyce. Red. mgr farm. Konrad Tuszyński, Wydawnictwo Farm, Warszawa 2019.
    18. Martinelli M, Ummarino D, Giugliano FP, Sciorio E, Tortora C, Bruzzese D, et al.
      Efficacy of a standardized extract of Matricariae chamomilla L., Melissa officinalis L. and tyndallized Lactobacillus acidophilus (HA122) compared with Lactobacillus reuteri (DSM 17938) and with simethicone for the treatment of infantile colic. Neurogastroenterol Motil. 2017;29(12):e13145. doi:10.1111/nmo.13145
    19. Kohlmunzer S. Farmakognozja. Wyd. PZWL, Warszawa 2007. ISBN: 978-83-200-4651-9.
    20. FDA GRAS Substances (SCOGS) Database. Lemon balm (Melissa officinalis) – GRAS status. U.S. Food and Drug Administration. https://www.accessdata.fda.gov/scripts/fdcc/?set=GRASSubstances (dostęp: 2025-06-14)
    21. E-Lactancia. Melissa officinalis. Fundación APILAM. Dostępne na: https://www.e-lactancia.org/breastfeeding/melissa-officinalis/product [dostęp: 14.06.2025].
    22. DrLact. Melissa officinalis and Breastfeeding. Dostępne na: https://drlact.com [dostęp: 14.06.2025].
    23. Savino F., Cresi F., Castagno E., Silvestro L., Oggero R. (2005). A randomized double-blind placebo-controlled trial of a standardized extract of Matricariae recutita, Foeniculum vulgare and Melissa officinalis (ColiMil®) in the treatment of breastfed colicky infants. Phytother Res. 19(4): 335–340. doi:10.1002/ptr.1680